Bài thơ Giải Đi Sớm thể hiện chân dung Hồ Chí Minh với vẻ đẹp hài hòa con ngườii chiến sỹ và thi sỹ

Thứ hai - 17/09/2018 12:41
Bài "Giải đi sớm" (Tảo giải) của Hồ Chí Minh, gồm hai khổ thơ tứ tuyệt liên hoàn xếp theo thứ tự số 41, 42 trong tập "Ngục trung nhật ký" (Nhật ký trong tù), cũng là bài thơ được đưa vào chương trình Văn học 12, tập một, phần văn học Việt Nam, NXBGD, HN, năm 2000. Bài thơ ghi lại cảm hứng từ một trong các cuộc chuyển lao mà Bác phải trải qua trong giai đoạn tù đày suốt 14 tháng, trên đất Quảng Tây, Trung Quốc. Bài thơ đã dựng nên bức chân dung Hồ Chí Minh  với vẻ đẹp người chiến sỹ cách mạng kiên cường và người thi sỹ có tâm hồn nhạy cảm.
 
Phân tích bài thơ Giải Đi Sớm của Hồ Chí Minh 1
Ảnh minh họa (Nguồn Baivanhay.com)
 
Bài thơ có đầu đề "Giải đi sớm "(Tảo giải). Đầu đề phản ánh đề tài, nội dung, nó như một ngôi sao bắt tất cả các yếu tố nghệ thuật: tư tưởng chủ đề, cấu trúc, hình ảnh, ý nghĩa của bài thơ hướng về, thể hiện một cách rõ ràng minh bạch. Vậy khi cảm thụ, phân tích, tiếp nhận ta không thể quên bất cứ một đầu đề nào. Đọc đầu đề bài thơ này, ta biết rõ hoàn cảnh mà Bác phải chịu đựng là bất thường. Bác bị giặc áp giải đi rất sớm, người tù ở thế bị động, đi trong hiểm nguy; ấy thế, chủ thể trữ tình vẫn bình tĩnh thể hiện một tinh thần chủ động, một ý chí tiến công, một cảm hứng thi ca.

Đọc câu thơ mở đầu của khổ 1 ( Sách giáo khoa Văn học 12 gọi là bài thơ tứ tuyệt 1), ta thấy câu thơ đầu đã thể hiện thời gian, khung cảnh, Bác bị bọn cai ngục giải đi rất sớm. " Nhất khứ kê đề" ( gà vừa gáy canh một), vào lúc quá nửa đêm, khi mà " dạ vị lan" ( đêm chửa tan ). Lúc màn đêm còn dày đặc, trùm lên không gian mênh mông; đường trường lạnh lẽo, vắng lặng. Câu thơ mở đầu không những đã bao quát đầu đề "Tảo giải" (Giải đi sớm) mà còn thể hiện rõ thời gian,  không gian, hoàn cảnh, Bác phải chịu đựng. Câu thơ đã thể hiện rõ vị trí, vai trò, chức năng của nó; những độc giả sành thơ ắt hẳn rất tâm đắc với câu thơ này.

Người đọc chắc hẳn rất thich câu thơ thứ hai, bởi" Quần tinh ủng nguyệt"( Chòm sao nâng vầng trăng), lên không gian cao hơn" thướng thu san " ( vượt lên ngàn). Nghĩa chữ Hán thì" quần tinh" nhiều hơn ( chòm sao), chòm sao trong tiếng Việt cũng là số nhiều so với một vì sao, người đọc vẫn cảm thấy đơn chiếc; chữ " ủng nguyệt " ( đưa nguyệt ), nghĩa chữ Hán là nâng hợp lý, vừa đúng với cảnh vừa thể hiện cái tình, cái vui trong con mắt thi nhân; "thướng thu san" ( vượt lên ngàn), bản dịch thơ bỏ mất chữ " thu" làm mất đi cảnh thu, giảm chất thi vị của thơ.

Cả hai câu được tác giả lựa chọn hệ thống hỉnh ảnh: "kê đề" (tiếng gà),"quần tinh" ( chòm sao), "nguyệt"( vầng trăng), " thu san" (  đỉnh núi thu), bằng bút phấp chấm phá, lấy động tả tĩnh của phong cách thơ tứ tuyệt cổ điển. Chủ thể nhà thơ ẩn đi, nhưng cảm hứng thi nhân, con mắt thi nhân lại hiện lên rất rõ nét. Ta không nghĩ đó là cái nhìn của người tù bị áp giải mà là cái nhìn của thi nhân đang ung dung thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên kỳ thú với bầu trời đầy sao, vầng trăng sáng, núi mùa thu tươi đẹp. Tất cả như mang hồn người thi nhân nồng đượm, thương yêu, hoà nhập với nhịp sống của đất trời trong một vũ trụ bao la.

Cảnh sắc thiên nhiên đó lại làm nền cho hình tượng "chinh nhân"( người đi), trên con đường gian nguy:"chinh đồ"( đường thẳm ). Câu thơ thứ 3, thành câu chuyển ý, miêu tả trực tiếp người chiến sỹ kiên cường với tư thế sãn sàng, chủ động tiến công. Câu thơ thứ 4 miêu tả cụ thể hơn trong tư thế đối mặt: "Nghênh diện thu phong" ( Rát mặt đêm thu) và tư thế hiên ngang đón nhận" trận trận hàn " ( trận gió hàn ). Nó vừa diễn tả cái thực của hoàn cảnh, nó vừa có ý nghĩa tượng trưng, muốn biểu đạt trăm nghìn những gian lao thử thách trước mặt người chiến sỹ cách mạng. Tuy nhiên bản dịch cũng làm giảm đi cái tư thế hiên ngang, cái âm hưởng mạnh mẽ, dữ dội của con người và hoàn cảnh.

Hai câu 1 và 2 của khổ thơ này vô hình trung đã tạo ra hình ảnh của một thi nhân, trong khung cảnh thiên nhiên sống động, tươi đẹp. Hai câu 3 và 4 lại dựng lên hình ảnh người chiến sỹ với tư thế kiên cường trong gian lao thử thách ác liệt. Các hình ảnh thơ trong khổ thơ, hoà hợp, thống nhất biểu hiện cao đẹp con người thi nhân và con người chiến sỹ trong một chủ thể trữ tình nhà thơ, nhà cách mạng Hồ Chí Minh.

Khổ thơ thứ 2 ( Sách giáo khoa Văn học 12, gọi là bài tứ tuyệt2), thực chất nó chỉ là khổ thơ thứ 2 của bài thơ " Giải đi sớm " ( Tảo giải ). Vì nó có chung tiêu đề, ý thơ vẫn thể hiện liền mạch, hình ảnh thi nhân và con người chiến sỹ trong chủ thể trữ tình càng rõ nét. Hình ảnh người chiến sỹ cách mạng được biểu hiện rõ nhưng qua cái nhìn thực tiễn về "Đông phương"( Phương đông) đang trong thời gian "bạch sắc dĩ thành hồng"( mầu trắng chuyển sang hồng). Đó là hình ảnh thực khi trời hửng sáng, cũng là hình ảnh tượng trưng chỉ sự chuyển biến của cách mạng phương Đông trong tiến trình cách mạng thế giới. Đó là tư tưởng người chiến sỹ thể hiện qua cái nhìn biện chứng về sự phát triển của  cách mạng, tạo ra cái nhìn lạc quan của người chiến sỹ cách mạng.

Một thực tế " U ám tàn dư tảo nhất không" ( Bóng tối đêm tàn, sớm sạch không). Đó là cảnh thực, có sự biến đổi nhanh của đất trời từ tờ mờ sáng sang bình minh, bóng tối tan biến nhanh, giành chỗ cho ánh sáng. Hình ảnh thơ thể hiện về sự vận động của đất trời cũng là hình ảnh tượng trưng về sự vận động của cách mạng. Cái thế giới quan là cái gốc của  tư tương cách mạng, làm nên cảm hứng thi ca. Khi "Noãn khí bao la toàn vũ trụ" ( Hơi ấm bao la trùm vũ trụ ) thì " Hành nhân " (Người đi )," thi hứng hốt gia nồng "( thi hứng bỗng thêm nồng) là cái tự nhiên. Đất trời bừng sáng, không còn bóng đêm, không còn lạnh lẽo, bởi cái "Noãn khí"( hơi ấm) tràn ngập không gian bao la. Đó là sự chuyển biến của đất trời theo quy luật tự nhiên, nhưng cung là hình ảnh tượng trưng nói lên sự chuyển biến tất yếu đến thắng lợi hoàn toàn của cách mạng Việt Nam cũng như Cách mang xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn thế giới. Và " hành nhân" ( người đi ), trong thực tế là một tù nhân, đột ngột biến thành thi nhân. Với một nguồn thi hứng bao la, nồng đượm chứa đựng trong chủ thể nhà thơ càng " gia nồng" (càng thêm nồng), trước cảnh bình minh rực rỡ, ấm áp bao trùm lên đất trời tự do.

Như vậy, vẻ đẹp của bài thơ "Giải đi sớm "( Tảo giải) là sự kết hợp giữa bút pháp cổ điển và hồn thơ hiện đại, giữa con người thi sỹ và ý chí chiến sỹ, giữa chất thép và chất trữ tình. Bên cạnh đó, bài thơ còn có ý nghĩa tượng trưng sâu sắc. Đó là sự vận động, phát triển của con người, của cách mạng từ đau thương tới vinh quang, từ bóng tối ra ánh sáng mang cái nhìn lạc quan của một chiến sỹ cách mạng trong một thế giới quan duy vật biện chứng sâu sắc. Cả hai khổ thơ có sự phát triển liền mạch, đã thể hiện chân dung Hồ Chí Minh với vẻ đẹp hài hoà giữa con người chiến sỹ và con người thi sỹ, tạo nên" hình tượng kép" rất độc đáo trong thơ ca hiện đại Việt Nam.
                                                                                                                                   
Hồ Chí Minh: Giải đi sớm (Tảo giải), sách giáo khoa Văn học 12, tập 1, Phần văn học Việt Nam., NXBGD, HN, 7/ 2000
 


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật của "Vương quốc mộng mơ"

Về hai nguyên mẫu và ba nhân vật...

Hầu hết truyện ngắn có nhân vật là người; nếu là con vật, đồ vật thì phải có tính cách và chính tính cách làm chúng trở thành nhân vật. Ông già và biển cả của Hemingway có hai nhân vật: ông già đánh cá và con cá kiếm. Có những truyện ngắn xuất hiện đến hàng chục nhân vật. (NGUYỄN TRƯỜNG)

 
Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Tôi viết truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối trong khoảng thời gian gần một tháng, là thời gian kí ức thì gần cả cuộc đời. Không chỉ với ai theo nghiệp văn chương, khi có tuổi hình như con người ta hay sống với hoài niệm. Đời buồn, vui ai chẳng từng, nhưng dù thế nào cũng đều thành vốn sống, chắp cánh ước mơ, hay giúp an ủi lòng mỗi khi cô quạnh. (CAO DUY SƠN)

 
Cám ơn anh bán giày

Cám ơn anh bán giày

Thực tế, bọn bán sách tránh xa bọn bán giày, vì không cùng “phân khúc thị trường”. Nhưng hề gì? Làm nhà văn thật sướng, nhặt anh bán sách nhét vào cạnh anh bán giày, thế là thành truyện. Gì chứ nghề bán sách mình có đầy kinh nghiệm... (TÔ HẢI VÂN)

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

Quảng cáo