Hồn của sách

Thứ hai - 26/06/2017 13:49
LÊ THIẾT CƯƠNG

Thiết kế bìa sách, báo hay tạp chí… thì cũng phải gói được, hé được đôi chút nội dung bên trong. Nền bìa của cuốn sách có thể là tranh, ảnh thậm chí đồ họa chữ. Tranh hay ảnh nên chọn những bức ít chi tiết vì dù sao cũng chỉ là nền để phần chữ (tên tác giả, tác phẩm, thể loại…) được rõ. Nền không nên lấn át nội dung chữ. Có những bìa xấu vì tranh ảnh nền “rậm rạp” quá. Bìa phải hấp dẫn, bắt mắt đã đành nhưng quan trọng hơn là bìa và ruột phải ăn nhập, có những bìa đẹp nhưng khi đọc xong cuốn sách thì lại thấy bìa xấu vì chả dính dáng gì với nội dung bên trong. Muốn vậy thì người thiết kế phải đọc kĩ cuốn sách. Người thiết kế phải là người đọc, phải có năng lực cảm thụ thẩm mĩ văn chương. Để thiết kế bìa đẹp thì khó nhất là ý tưởng.

Năm 2007, tôi được nhà thơ Nguyễn Quang Thiều tin tưởng nhờ thiết kế bìa cho tập thơ Cây ánh sáng. Tôi là người thích đọc thơ, nhất là thơ hiện đại trong đó có thơ của Nguyễn Quang Thiều. Ban đầu tôi vẽ một bức tranh sơn dầu để làm hình nền, tranh vẽ một cái cây, màu vàng, trên nền vàng, tối giản. Sau đó định bố cục phần nội dung chữ lên trên. Nhưng sau khi đọc lại bài Cây ánh sáng, bài tác giả lấy làm tên chung cho cả tập thì tôi thay đổi ý tưởng thiết kế. Tôi dùng một tờ giấy màu trắng ngà cắt thành hình một cái cây, vò nhàu sau đó lại vuốt cho phẳng rồi đặt lên trên một tờ giấy trắng và chụp để làm bìa cho tập thơ. Chỗ sáng, chỗ tối, chỗ phẳng, chỗ rõ vết gấp trên tán cây tạo ấn tượng thị giác khác lạ và nói được cái ý của bài thơ, như một lời tụng ca cả bóng tối và ánh sáng.

 
Một bức tranh của tác giả Lê Thiết Cương
Lại có lần tôi được một công ti sách đặt thiết kế bìa cuốn Kịch chọn lọc của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Tôi chọn ý tưởng là những câu thoại đặc trưng của thể loại kịch để lên phương án thiết kế. Các câu thoại của các nhân vật trong vở kịch bao giờ cũng hết một câu là xuống dòng. Chính vì vậy mà tôi thiết kế các nội dung chữ trên bìa 1 theo hình thức giống như một trang kịch bản của vở kịch:
NGUYỄN HUY THIỆP
Kịch chọn lọc
Nhà ô sin
Quỷ ở với người
Suối nhỏ êm dịu
Đến bờ bên kia
Nhà xuất bản...

Khi viết xong cuốn tiểu thuyết Khải huyền muộn, nhà văn Nguyễn Việt Hà đưa tôi đọc bản thảo và ngỏ ý muốn tôi thiết kế bìa. Cuốn này có liên quan đến đề tài công giáo, do đó dễ nhất là làm bìa chụp hoặc vẽ nhà thờ. Khi đọc xong tôi thấy nhân vật chính Cẩm My có nhiều nghề: á hậu, người mẫu, giáo viên dạy người mẫu, nhân vật của một nhà văn…, cuộc sống ở trong truyện đông đúc, nhịp chuyển động nhanh nên một nhân vật có nhiều “tôi”, lần lượt thay nhau hoặc đồng thời, lẫn lộn. Mọi thứ đều dở dang không kiếm tiền xong, yêu xong, sống xong. Không có kết. Khải huyền muộn là một kiểu văn bản của nhiều văn bản dở dang. Cẩm My cặp với Vũ hoặc Cẩm My là nhân vật của nhà văn Bạch. Họ là nhân vật của tác giả, của người đọc. Mỗi hoàn cảnh là một văn bản không trùng khít. Tôi chọn một bức tranh trong serie “bản thảo” làm bìa. Đó là những bức tôi vẽ dựa trên cảm hứng từ những bản thảo viết tay của mấy bạn văn tôi sưu tập. Tôi thích vẻ đẹp của tẩy xóa, chen lấn xô đẩy, nghiêng ngả, chồng đè, những gạch dưới, những khoanh tròn, những mũi tên vòng vèo ra lề vu vơ, bất ngờ và “mất trật tự”. Đó cũng là cảm giác của tôi khi đọc Khải huyền muộn. Bức tranh sơn dầu, đen trắng “lem nhem” ấy tràn bìa 4 và gần kín bìa 1, những thông tin bắt buộc như tên sách, tên tác giả, thể loại, tên nhà xuất bản được giấu bên trong.

Năm 2008 Nhà xuất bản Hội Nhà văn đặt tôi thiết kế bìa cho cuốn Hoàng Ngọc Hiến - Tác phẩm chọn lọc. Cuốn sách gần năm chục bài. Tôi chọn bài “Tiếp nhận những cách tân của chủ nghĩa hiện đại & chủ nghĩa hậu hiện đại” và lấy một chữ trong đó làm tứ để “dịch” sang ngôn ngữ đồ họa. Hồi ấy mọi người hay bàn tán về hậu hiện đại nhất là khi cuốn Hoàn cảnh hậu hiện đại của J.F.Lyotard ra sạp (Ngân Xuyên dịch, 2007). Trong bài này, thầy Hiến dẫn cuốn Lụa của A.Baricco và nói về một đoạn trong đó với lời bình “một giọt hậu hiện đại”. Tác phẩm chọn lọc có hai chữ có chữ O và dấu nặng. Tôi phóng to chữ O và dấu nặng dùng chung cho cả hai rồi cách điệu thành giọt nước, giọt mực, một giọt mực xanh đọng lại. Chắt lọc cô đọng lại chỉ để còn một giọt cũng hàm ý là chọn lọc như tên cuốn sách. Một cái bìa tối giản.

Vài ba ví dụ vừa là kinh nghiệm, vừa là chia sẻ với độc giả, đồng nghiệp về thiết kế bìa sách. Hẹn gặp số tới trong một bài bàn về thiết kế bìa tạp chí .
L.T.C

 


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Từ vùng đất Cao Mật nhỏ bé, nghèo khó và heo hút của tỉnh Sơn Đông, nhà văn Mạc Ngôn đã bước lên bục cao nhất của văn đàn thế giới với vị thế rất riêng của mình: người kể chuyện dân gian trong thế giới hiện đại. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hai nhân vật - một nguyên mẫu: Sự gặp gỡ thú vị giữa Victor Hugo và Honoré de Balzac

Hai nhân vật - một nguyên mẫu: Sự...

Hiện tượng thú vị này của tự nhiên dễ khiến người ta liên tưởng đến trường hợp hai nhân vật của hai nhà văn lừng danh nước Pháp là Victor Hugo và Honoré de Balzac. (NGUYÊN MINH)

 
Nhân vật Anna Karenina và sự soi chiếu từ nguyên mẫu đời thực

Nhân vật Anna Karenina và sự soi...

Lev Tolstoy - “con sư tử” của văn học Nga thế kỉ XIX - đã tạo ra những tác phẩm vĩ đại từ chất liệu tươi ròng của đời sống. Mỗi nhân vật được ông khắc họa luôn trở thành những điển hình nghệ thuật bất diệt, có tác động sâu đậm đến mọi tầng lớp xã hội. (NGUYỄN THỊ HỒNG​ HOA)

Quảng cáo