Năng lượng sáng tạo từ lịch sử

Thứ bảy - 17/06/2017 13:28
Trong kho tàng văn học dân gian, Lĩnh Nam chích quái là một trong những tác phẩm có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần người Việt. Bên cạnh gói ghém tâm thức, ý niệm của người xưa, ấn phẩm với phần minh họa độc đáo của họa sĩ Tạ Huy Long đã mang tới diện mạo mới cho tác phẩm đề cao giá trị lịch sử, văn hóa tốt đẹp này.

Phản chiếu phong tục

Ra đời vào khoảng cuối thời Trần, Lĩnh Nam chích quái lựa chọn những câu chuyện đất Nam được truyền khẩu trong dân gian từ lâu đời. Tương truyền, cuốn sách được Trần Thế Pháp, danh sĩ của triều đại này biên soạn bằng chữ Hán, tập hợp 22 câu chuyện cổ tích hoặc huyền thoại. Bên cạnh truyền thuyết kể về sự hình thành giống nòi, gây nước dựng non, hay sự tích về những nhân vật mà sau này vẫn được nhắc đến trong sách sử trung đại, còn có những câu chuyện gắn liền với phong tục, tập quán truyền đời của dân tộc. Tất cả đều bao phủ dưới màn sương kỳ ảo của phép thần thông, những điều huyền bí siêu hình, song chất chứa sâu thẳm là tự tôn nòi giống và ước mơ vươn tới điều tốt đẹp.

Các học giả cho rằng, với Lĩnh Nam chích quái, giá trị nhân đạo của văn học dân gian thấm nhuần qua từng cốt truyện, như tấm gương phản chiếu đời sống tinh thần ở thời kỳ mà mối quan hệ đạo lý giữa người với người còn cởi mở, chưa bị những khuôn sáo, tín điều gò bó. Qua từng truyện, có thể ít nhiều thấy được tính dân tộc, thái độ yêu ghét rõ ràng của nhân dân, đề cao tính thiện. Các truyện có tính chất thần thoại như Họ Hồng Bàng, Ngư tinh, Hồ tinh, Mộc tinh… giải thích về nguồn gốc thần linh, dòng dõi Tiên - Rồng và nhấn mạnh sự cao quý của nguồn gốc đó. Truyện Đổng Thiên Vương, Lý Ông Trọng, Hai Bà Trưng, Sông Tô Lịch, Núi thần Tản Viên… nói lên niềm tự hào về non sông đất nước, về anh hùng lịch sử. Các truyện Cây cau, Bánh chưng, Dưa hấu, Man Nương… phản ánh bức tranh sinh động về đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, cùng truyền thống đùm bọc, yêu thương nhau, yêu quê hương, đất nước.

Bản dịch của hai học giả Đinh Gia Khánh và Nguyễn Ngọc San giữ lại gần như trọn vẹn nội dung tác phẩm, dụng ý khẳng định giá trị được bảo lưu truyền đời. Cảm hứng từ đó thôi thúc họa sĩ Tạ Huy Long thực hiện minh họa theo cách thức mới. Khoảng 200 bức tranh đem đến cho Lĩnh Nam chích quái diện mạo mà khởi nguồn là sự kết hợp giữa giá trị dân gian truyền miệng với đặc sắc của di tích, di vật tồn tại đến nay. Họa sĩ Tạ Huy Long chia sẻ, chính các câu chuyện đã đưa anh vào hành trình khác. “Tôi bị cuốn hút phải thay đổi, đi sâu tìm về tiềm thức, chạm đến tận cùng cái tôi của mình. Có thể thấy, lịch sử toát ra một năng lượng mà nếu tìm tòi sẽ được đáp trả năng lượng đấy”.

Khí vị mới từ hội họa

Theo TS. Nguyễn Tô Lan, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, năng lượng của lịch sử đã được họa sĩ Tạ Huy Long thể hiện đặc sắc qua Lĩnh Nam chích quái - một phóng tác hoàn toàn mới. “Nếu bỏ phần chữ ta sẽ có một quyển sách bằng tranh, mà vẫn hiểu nội dung từng câu chuyện. Trong quan niệm văn học hiện đại, người dịch không chỉ chuyển từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác mà còn tham gia vào quá trình sáng tạo. Họa sĩ Tạ Huy Long dường như đã tạo nên một văn bản mới, bằng ngôn ngữ hội họa”. Mỗi chi tiết, tranh vẽ, màu sắc không đơn thuần minh họa hành động, nhân vật mà còn phản ánh bối cảnh sống, phong tục, tập quán.

Trong cuốn sách, có thể bắt gặp nhiều hình họa như chuông, bảo tháp, vạc… gợi liên tưởng đến hình ảnh An Nam tứ đại khí, đến các kim khí thời Đông Sơn hay di vật khảo cổ. Theo TS. Nguyễn Tô Lan, đó không hẳn là đan xen tùy tiện hay “làm màu” cổ kính, mà toát lên đặc sắc phong tục Việt. Không chỉ vậy, hình vẽ đồng thời còn phảng phất quá trình giao thoa văn hóa trong lịch sử. Chẳng hạn, truyện Họ Hồng Bàng có hình nhân vật nữ đầu người, mình chim, tay cầm trống, tạo mối liên hệ với tượng phù điêu Kinnara, là tiên nữ đầu người, mình chim, thường được trang trí trong các đền, chùa. Dấu hiệu này cho thấy sự giao lưu giữa nền văn hóa Đại Việt và văn hóa Chămpa trước đây.

Đây là kết quả quá trình tích lũy, trải nghiệm của họa sĩ Tạ Huy Long với không gian di tích, điêu khắc dân gian, công trình phục dựng văn hóa cổ… Với họa sĩ, lịch sử là sự tương tác một cách tự nhiên và không ngừng nghỉ. Để thể hiện được điều đó cần dựa trên trên tinh thần kế thừa, phát huy cởi mở, quan trọng là toát lên giá trị bên trong. “Thực hiện các tác phẩm này là sự khơi lên cái tồn tích suốt thời gian dài, sự giải tỏa năng lượng bên trong, dựa trên cảm hứng về những số phận trong tác phẩm” - họa sĩ Tạ Huy Long chia sẻ.

Nguồn: Đại biểu nhân dân 



 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Người trong Ngôi nhà xưa bên suối

Tôi viết truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối trong khoảng thời gian gần một tháng, là thời gian kí ức thì gần cả cuộc đời. Không chỉ với ai theo nghiệp văn chương, khi có tuổi hình như con người ta hay sống với hoài niệm. Đời buồn, vui ai chẳng từng, nhưng dù thế nào cũng đều thành vốn sống, chắp cánh ước mơ, hay giúp an ủi lòng mỗi khi cô quạnh. (CAO DUY SƠN)

 
Cám ơn anh bán giày

Cám ơn anh bán giày

Thực tế, bọn bán sách tránh xa bọn bán giày, vì không cùng “phân khúc thị trường”. Nhưng hề gì? Làm nhà văn thật sướng, nhặt anh bán sách nhét vào cạnh anh bán giày, thế là thành truyện. Gì chứ nghề bán sách mình có đầy kinh nghiệm... (TÔ HẢI VÂN)

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Từ vùng đất Cao Mật nhỏ bé, nghèo khó và heo hút của tỉnh Sơn Đông, nhà văn Mạc Ngôn đã bước lên bục cao nhất của văn đàn thế giới với vị thế rất riêng của mình: người kể chuyện dân gian trong thế giới hiện đại. (NGUYỄN VĂN HÙNG)