Trầm mặc nét vàng son

Thứ bảy - 24/06/2017 13:15
Chẳng nhằm ca ngợi vẻ đẹp thoảng qua, không có xu hướng trình bày chính xác và đầy đủ về hiện thực. Các nghệ nhân đã đưa vào tác phẩm nét chạm khắc tinh xảo, sự tinh tế với sắc đỏ của sơn, ánh sáng của vàng đan cài trong các lớp then làm nên chiều sâu trầm mặc. Cảm giác gần gũi, yên ấm nhưng vẫn tôn nghiêm toát lên cũng là vì thế.

Cầu nối với lịch sử

“Những năm gần đây, cùng sự phục hưng của tôn giáo tín ngưỡng nên các làng nghề sơn thếp cũng phát triển, nhưng đi kèm là những thách thức. Di tích đền, chùa, miếu sơn son thếp vàng lại bằng lớp sơn mới, lớp sơn công nghiệp làm mất đi giá trị vốn cổ truyền quý giá. Thông điệp đưa ra trong trưng bày lần này của Bảo tàng là làm sao cân bằng được bài toán giữa phát triển và bảo tồn, dù rất nan giải. Trên cơ sở đó, thể hiện sự nâng niu, trân trọng; đồng thời định hướng phát huy ngành gỗ sơn son thếp vàng”.

Trưởng phòng Trưng bày, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Nguyễn Quốc Bình

Trung tâm trưng bày tái hiện không gian nội thất của ngôi chùa truyền thống với 3 bệ đặt pho tượng Phật uy nghi, phía ngoài là bức tượng nghê hiện hữu ở hầu hết các miếu mạo, đền chùa. Một góc là không gian ban thờ tổ tiên rất quen thuộc ở các nhà Việt, đặt lư hương cổ, hai bên có hoành phi câu đối. Giữa nhà Bát giác bày kiệu bát cống (kiệu 8 người khiêng) đã gắn bó với các hội làng từ xưa đến nay. 65 tài liệu, hiện vật đồ gỗ sơn thếp, trong đó có những hiện vật độc đáo, quý hiếm, lần đầu tiên được ra mắt trong không gian của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Triển lãm Nét vàng son - Sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng khai mạc chiều 20.6, giới thiệu những hiện vật sưu tầm có niên đại thời Lê, Nguyễn (thế kỷ XVII - đầu thế kỷ XX), giai đoạn phát triển rực rỡ của nghề làm đồ sơn và sơn son thếp vàng.

Tất cả hiện vật đều được chạm khắc tinh xảo, giàu tính chất tượng trưng, không chỉ thể hiện quan niệm nhân sinh, tư duy thẩm mỹ, bàn tay tài hoa của cha ông mà còn chứa đựng những giá trị lịch sử, nghệ thuật, phong tục, tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng. Theo nhà nghiên cứu, họa sĩ Nguyễn Mạnh Đức, triển lãm cho một cảm giác về giá trị thẩm mỹ của người Việt ở giai đoạn xưa. “Nước ta có nhiều ngành nghề, nhiều giá trị văn hóa khác nhau, nhưng tôi đánh giá, có hai giá trị không thể nào quên được và phải gắn chặt với đời sống, mà qua đó, người ta nhận thức đó là người Việt. Thứ nhất là đồ gốm, thứ hai chính là đồ sơn thếp. Ấy là cầu nối của thế hệ sau đối với giá trị văn hóa của cha ông”.

“Cầu nối” ẩn sâu trong các cổ vật sơn thếp không chỉ dừng ở sự điểm tô cho các công trình kiến trúc nghệ thuật, không chỉ ở góc độ tôn giáo, tín ngưỡng mà còn là linh hồn của lịch sử. Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Lâm Bền lấy ví dụ cỗ kiệu bát cống (gỗ sơn thếp thế kỷ XVIII), thông qua nét chạm khắc, sơn thếp, ta biết được niên đại, từ niên đại suy ra cách ứng xử với thần linh của người thời xưa, hơn cả, minh chứng cho ước vọng người Việt từ muôn đời. “Ý nghĩa ở chỗ nói lên khía cạnh của bản sắc văn hóa dân tộc, chứ nhìn rồi thấy đẹp, thấy hay thì chưa đủ. Bao hàm trong ấy là vấn đề xã hội mà đặc biệt là văn hóa, nghệ thuật. Từ đó, ta biết để đi tìm và tìm thấy những va đập của cuộc sống quá khứ, ta nhìn thấy ước vọng của tổ tiên. Chính ước vọng ấy nói lên rằng dân ta luôn nghĩ đến hiện tại, quá khứ và tương lai, như muốn nhắc mọi người hiểu rằng, có tôn trọng quá khứ mới tới được tương lai”.

Giá trị độc đáo

Theo họa sĩ Bùi Hữu Hùng, cái quý giá của cổ vật sơn thếp không chỉ ở tạo hình, mà quan trọng là lớp lang ẩn giấu. Ngoài quan điểm làm cho đẹp thì người Việt còn đề cao tính giá trị, nên mới có nghề sơn son thếp vàng, thậm chí dán vàng bôi son nhiều lần. Những bức tượng, thức đồ được “sống” nhiều đời, mỗi thế hệ cứ tiếp tục động tác như thế khiến cho sự quý giá ngày một nhân lên. “Để khi vật ấy cũ đi, thậm chí tróc ra từng lớp vẫn thấy ánh vàng bên trong, thấy chiều sâu tiềm ẩn. Nếu nghĩ đơn giản là cứ mài hết lớp sơn cũ đi rồi làm lại thì hỏng. Đừng quên rằng ở đó, rất nhiều đời đã đặt niềm tin và tài sản vào, biến nó trở nên tôn quý đến mức độ nào”.

Cái quý của sơn son thếp vàng còn thể hiện thông điệp của nghệ nhân. Họ đã tạo cho các mô típ cổ truyền sức mạnh và chiều sâu tinh thần, khiến cho tác phẩm mang giá trị độc đáo. Theo các nhà nghiên cứu, màu đỏ son là màu tượng trưng của sinh khí trời đất, con người. Khi hiện vật mang sinh khí thì tự nhiên linh thiêng. Màu vàng gắn liền với giải thoát, sang quý, đặc biệt, vàng kim là màu của nhà Phật. Sự pha trộn giữa màu vàng, màu đỏ có ý nghĩa cầu thần linh đem sinh khí, sức sống đến cho con người. Cho nên, sơn son thếp vàng còn mang ý nghĩa cực kỳ cao siêu, nói lên ước vọng của tổ tiên người Việt.

“Những sản phẩm sơn son thếp vàng có cả lớp then là màu cơ bản nhất nhưng đồng nhất rất rõ, rất sâu với không gian của một đất nước nông nghiệp làm lúa nước. Có chỗ nâu trầm, có chỗ ánh lên màu thếp vàng sang trọng, quyền lực. Vì vậy, nó gần với không gian, đúng với thẩm mỹ của người Việt, và thể hiện tinh thần của người Việt, có độ trầm tĩnh và sâu, chứ không thiên về rực rỡ, hào nhoáng bề ngoài”, nhà nghiên cứu Nguyễn Mạnh Đức nói.

Nguồn: Đại biểu nhân dân


 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
“Con mắt còn có đuôi” của “tình già” hư cấu hay sự thật?

“Con mắt còn có đuôi” của “tình...

Hơn mười năm trước, có người hỏi tôi: Có bao nhiêu sự thật trong bài thơ Tình già của Phan Khôi? Câu hỏi đó đã theo tôi trong suốt một thời gian dài. (PHAN NAM SINH)

 
Napoléon và tấn bi kịch của quyền lực

Napoléon và tấn bi kịch của quyền...

Mối tình đầu của Napoléon (nguyên tác tiếng Pháp Désirée) là một trong số tác phẩm bán chạy nhất của Annemarie Selinko (1914-1986), tiểu thuyết gia người Áo. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Hành trình từ Cao Mật ra thế giới

Từ vùng đất Cao Mật nhỏ bé, nghèo khó và heo hút của tỉnh Sơn Đông, nhà văn Mạc Ngôn đã bước lên bục cao nhất của văn đàn thế giới với vị thế rất riêng của mình: người kể chuyện dân gian trong thế giới hiện đại. (NGUYỄN VĂN HÙNG)

 
Hai nhân vật - một nguyên mẫu: Sự gặp gỡ thú vị giữa Victor Hugo và Honoré de Balzac

Hai nhân vật - một nguyên mẫu: Sự...

Hiện tượng thú vị này của tự nhiên dễ khiến người ta liên tưởng đến trường hợp hai nhân vật của hai nhà văn lừng danh nước Pháp là Victor Hugo và Honoré de Balzac. (NGUYÊN MINH)

 
Nhân vật Anna Karenina và sự soi chiếu từ nguyên mẫu đời thực

Nhân vật Anna Karenina và sự soi...

Lev Tolstoy - “con sư tử” của văn học Nga thế kỉ XIX - đã tạo ra những tác phẩm vĩ đại từ chất liệu tươi ròng của đời sống. Mỗi nhân vật được ông khắc họa luôn trở thành những điển hình nghệ thuật bất diệt, có tác động sâu đậm đến mọi tầng lớp xã hội. (NGUYỄN THỊ HỒNG​ HOA)

Quảng cáo