Nhiếp ảnh gia Mỹ Tewfic El-Sawy: Hầu đồng - loại hình nhạc kịch tín ngưỡng đặc sắc

Thứ ba - 08/11/2016 12:35
Sau 2 năm nghiên cứu và trải nghiệm tại nhiều ngôi đền phía Bắc Việt Nam, nhiếp ảnh gia Mỹ Tewfic El-Sawy vừa ra mắt cuốn sách ảnh Hầu Đồng: The Spirit Mediums of Viet Nam. Hơn 100 hình ảnh thể hiện nghi thức lên đồng, kèm theo thông tin khái quát về đạo Mẫu. Có lẽ đây là lần đầu tiên một tác giả nước ngoài giới thiệu về nghi lễ độc đáo này. Nhân dịp ra mắt sách, Tewfic El-Sawy chia sẻ với người yêu văn hóa truyền thống.

- Hành trình nào đưa ông đến với nghi lễ hầu đồng của Việt Nam?

- Tháng 9.2014, trong chuyến đi Fansipan, qua một ngôi làng nhỏ ở Sa Pa, Lào Cai, tôi chợt nghe thấy giai điệu âm nhạc rộn ràng phát ra từ đền Hàng Phố và tò mò tìm hiểu xem chuyện gì đang xảy ra ở đây. Mọi người đều vui vẻ chào đón tôi nhưng không ai biết tiếng Anh nên họ chỉ nói được hai từ “lên đồng”, “đạo Mẫu”. Từ đó, hai từ ấy luôn trong tâm trí tôi, mặc dù tôi không hiểu gì về nó.

Ngay hôm sau, những điệu nhạc truyền thống ấy lại lọt vào tai và dẫn tôi đến đền thờ Gia Quốc Công Vũ Văn Mật ở Bắc Hà. Ở đó, tôi nhìn thấy nhiều phụ nữ xinh đẹp trong trang phục đầy màu sắc đang chuẩn bị hành lễ. Lần này, tôi được ngồi xem toàn bộ buổi lễ, được phép chụp ảnh và còn may mắn nhận “lộc” là vài ngàn đồng tiền Việt Nam... Mọi người ở đó cũng nhắc tới những từ kỳ lạ là “lên đồng” và “đạo Mẫu”. Khi về tới khách sạn, ngay lập tức tôi tìm kiếm thông tin trên internet và vô cùng ngạc nhiên về nghi lễ lên đồng cũng như đạo Mẫu của Việt Nam. Hàng nghìn bức ảnh hiện ra, nhưng chúng đều xuất phát từ Việt Nam, chưa có nhiếp ảnh gia người nước ngoài nào giới thiệu nó. Vậy là, ý tưởng về dự án chụp ảnh đã xuất hiện.


Ảnh: Th. Nguyên

- Để thực hiện dự án này, ông đã tham dự bao nhiêu buổi lễ?

- Tôi đã đi và chụp ảnh tại 30 - 35 nghi lễ hầu đồng ở các tỉnh miền Bắc, từ Hà Nội tới Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hải Phòng, Nam Định... Ngoài nghi lễ tại đền phủ, tôi cũng tìm hiểu và chụp ảnh những nơi cung cấp trang phục, đồ lễ, ban nhạc biểu diễn...

- Với ông, nét đặc sắc của nghi lễ lên đồng là gì?

 “Cuốn sách ảnh của ông Tewfic El-Sawy gây ngạc nhiên với những người theo đạo Mẫu. Ở Việt Nam, nhiều người còn chưa hiểu về đạo Mẫu và lên đồng, thì một người xa nửa vòng Trái đất lại đến nghiên cứu về tín ngưỡng này. Dù trước đó có nhiều người Việt Nam đã chụp về nghi lễ lên đồng, nhưng qua góc nhìn của Tewfic có những nét khác biệt. Ông chụp tất cả góc cạnh của nghi lễ hầu đồng chân thật nhất, kể từ người hầu dâng, lên khăn áo, cung văn, để mang ra giới thiệu với thế giới”.

Nghệ nhân Dân gian Trịnh Ngọc Minh

- 15 năm nay, tôi liên tiếp thực hiện các chuyến đi để chứng kiến nhiều nghi lễ tôn giáo cổ xưa, các lễ hội trên khắp thế giới nhằm lưu lại những truyền thống văn hóa có nguy cơ mai một. Khi gặp hầu đồng, tôi thấy nghi lễ này như một loại hình nhạc kịch tín ngưỡng, kết hợp trong đó nhiều yếu tố âm nhạc, lời ca, vũ đạo, trang phục, màu sắc, yếu tố tâm linh… Và chính điều đó đã khiến hầu đồng trở nên đặc sắc, hấp dẫn, không giống với bất kỳ nét văn hóa, tín ngưỡng nào trên thế giới.

Điều hấp dẫn nữa là mọi người tham gia cũng như chứng kiến nghi lễ này đều cảm thấy vui vẻ, hân hoan. Những điều mà nó hướng đến cũng là hiện tại, chứ không phải tương lai như nhiều nghi thức tín ngưỡng, tôn giáo khác. Ngoài ra, khi tìm hiểu, tôi thấy trong các nghi lễ này còn chứa đựng cả lịch sử hàng nghìn năm của Việt Nam, với nhiều nhân vật lịch sử có công với đất nước được thần thánh hóa và tôn vinh.

- Thực tế, nghi lễ hầu đồng và đạo Mẫu còn xa lạ và khó hiểu với nhiều người Việt Nam. Vậy khi thực hiện dự án này, ông có gặp khó khăn gì không?

- Khó nhất là tôi chỉ có thể đứng ngoài quan sát và chụp ảnh từ cánh gà, thường bị người xung quanh che khuất tầm nhìn. Hơn nữa, dù trước khi chụp ảnh, tôi tìm đọc nhiều tài liệu do các học giả, chuyên gia Việt Nam viết, đã được dịch sang tiếng Anh, nhưng đi thực tế, do rào cản ngôn ngữ, nên sau hơn 10 lần dự nghi lễ hầu đồng thì tôi mới bắt đầu hiểu được ý nghĩa của nó. Khi đã hiểu và thân quen với nó, mỗi lần nghe thấy tiếng nhạc và xem các thanh đồng, tôi phải kiềm chế không nhảy theo mà chỉ vỗ tay. Khi ấy, tôi cảm thấy như thể mình là người Việt Nam vậy.

- Sau khi ra mắt sách ảnh về hầu đồng, dự định tiếp theo của ông là gì?

- Tôi vẫn tiếp tục các chuyến đi để tìm kiếm những nghi lễ thú vị như hầu đồng. Còn với dự án này, bên cạnh cuốn sách, tôi cũng dự kiến chia sẻ phiên bản online, nhằm giới thiệu rộng hơn về truyền thống văn hóa, tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt tới người phương Tây. Tôi được biết Việt Nam đang đệ trình hồ sơ Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hy vọng cuốn sách góp phần giúp di sản này được UNESCO công nhận.

- Xin cảm ơn ông!

Nguồn: Đại biểu nhân dân (Thảo Nguyên)



 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

 
Pablo Escobar từ đời thực đến tiểu thuyết của Gabriel García Márquez

Pablo Escobar từ đời thực đến tiểu...

Cuộc đời của Escobar là khối mâu thuẫn lớn, bởi sự đối lập giữa thiện - ác, thiên thần - ác quỷ, nhân từ - máu lạnh, do đó, hắn có sự hấp dẫn lớn đối với quần chúng hơn bất kì tên trùm tội phạm nào. (PHAN TUẤN ANH)

 
Tiểu thuyết Bến đò xưa lặng lẽ - nguyên mẫu và nỗi oan của một con người

Tiểu thuyết Bến đò xưa lặng lẽ -...

Trong các tiểu thuyết của tôi, nhân vật chính hay phụ đều được xây dựng từ những chi tiết rất thực mà tôi tích lũy được. Thường thì, chỉ từ một chi tiết rất nhỏ, bất chợt gặp trong đời sống mà tôi hình dung ra tính cách của một con người. (XUÂN ĐỨC)

 
Lần đầu tiên một nhân vật tiểu thuyết có chức danh này

Lần đầu tiên một nhân vật tiểu...

Ai đọc cũng nhận ra tâm thế người viết là người trong cuộc, là xây dựng chứ đâu phải là người đứng ngoài chửi đổng cho sướng miệng. (Bài viết của NGUYỄN BẮC SƠN).

 
"Đồi lau sau hoa tím" những mảnh ghép kí ức

"Đồi lau sau hoa tím" những mảnh...

Là truyện ngắn viết bằng nỗi nhớ và kí ức nên hầu hết các nhân vật trong truyện đều được tôi nhào nặn từ các nguyên mẫu. Nhưng để có được một nhân vật hoàn chỉnh tôi đã “thuổng” của đồng đội mỗi người một vài nét ngoại hình, tính cách

 
Thực tế đời sống và nhân vật trong "Dòng sông phẳng lặng"

Thực tế đời sống và nhân vật trong...

Trong cuộc đời viết văn của mình, rất hiếm trường hợp tôi lấy nguyên mẫu ngoài đời để tạc nên nhân vật trong tác phẩm. Nhưng không có thực tế đời sống thì không thể làm nên các nhân vật đó. (Tô Nhuận VĨ)

Quảng cáo