Sau thời gian ấp ủ, dự án bộ phim truyền hình dài tập có tên “Tân binh” - một phần kết quả của khóa liên kết đào tạo đại học giữa Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và Đài Truyền hình Việt Nam - đã bắt đầu khởi động với những tập bản thảo. Đây là bộ phim truyền hình đầu tiên khắc họa trực diện hình ảnh người thanh niên Việt Nam trong vị trí của những chiến sĩ thực hiện nghĩa vụ quân sự hôm nay. Để bạn đọc hiểu rõ hơn một tác phẩm điện ảnh mới về người lính, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã - người khởi xướng dự án của bộ phim này.
PV: Thưa nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã, chị nghĩ sao khi chọn đề tài tân binh cho bộ phim truyền hình dài tập tương lai, trong khi nhiều người cho rằng đề tài này rất khó thể hiện bởi “cuộc sống của người lính hôm nay không có gì để nói”?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Ai cũng biết, “ngụ binh ư nông” là một kế sách về quân sự - quốc phòng của nước ta từ xưa đến nay, và ngày càng có giá trị với mọi hoàn cảnh lịch sử của dân tộc. Lực lượng bộ đội nghĩa vụ quân sự là một trong những lực lượng hậu bị, được huấn luyện cơ bản để sẵn sàng chiến đấu khi Tổ quốc cần. Nhưng trong thời đại ngày nay, thanh niên Việt Nam còn có những nhiệm vụ học tập, lao động khác để đáp ứng cho một xã hội hiện đại và hòa bình - một nền kinh tế tri thức đòi hỏi mỗi cá nhân đều phải không ngừng tiến lên phía trước. Những chuyển động gấp gáp của cuộc sống hôm nay có lẽ đã che lấp đi phần nào một hiện thực vẫn lặng lẽ hiện diện như một điểm nhấn trong cuộc đời của rất nhiều người. Đó là quãng thời gian 18 tháng tham gia quân ngũ của họ. Lặng lẽ mà đầy thử thách sôi động, thậm chí đôi khi rất khắc nghiệt. Đó chính là điểm thu hút khiến tôi muốn quan sát họ, và xây dựng thành ý tưởng một bộ phim truyền hình dài tập.
PV: Vậy với góc nhìn của chị, chân dung những chiến sĩ trẻ trong đơn vị đang thực hiện nghĩa vụ quân sự, - một bộ phận của thanh niên Việt Nam - họ là ai?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Nhân vật chính trong bộ phim truyền hình tương lai là một thanh niên thành thị có tri thức nhưng yếu kém cả về thể chất lẫn tinh thần - cậu thanh niên 18 tuổi Trần Trí Dũng do “sơ xuất” không đỗ đại học và bị bố (một sĩ quan cao cấp trong quân đội) ép đi nghĩa vụ quân sự. Cậu ta trở thành một thành viên của tiểu đội, - một xã hội thu nhỏ trong các đơn vị huấn luyện tân binh - hàng ngày phải cọ xát với những đòi hỏi nghiêm khắc của kỷ luật quân đội, và chung sống cùng những người bạn đồng ngũ từ mọi tầng lớp, mọi tính cách. Số phận nhân vật này cùng những biến chuyển tích cực của cậu cũng như những đồng đội khác cùng đơn vị sẽ là minh chứng rõ nét nhất về sự lành mạnh, thú vị và bổ ích của môi trường quân ngũ. Chúng tôi muốn cho khán giả thấy một cách sinh động, rằng, môi trường nghĩa vụ quân sự không chỉ là một nơi để thực hiện nghĩa vụ, mà còn là nơi để rèn luyện và hoàn thiện nhân cách, làm phong phú thêm kỹ năng sống cho những thanh niên sắp bước vào cuộc sống của một người trưởng thành.
PV: Nghĩa là bên cạnh nhân vật chính Trần Trí Dũng còn có những tính cách khác?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Đúng vậy. Một tiểu đội tân binh tuổi đời mười tám, đôi mươi. Mỗi người có điểm xuất phát khác nhau và mục tiêu, hoài bão cũng khác nhau, thậm chí có khi đối lập. Ở đâu cũng vậy, có người thế này có người thế kia, nhưng để trở thành một tập thể mạnh thì phải đoàn kết, hết lòng giúp đỡ nhau trong mọi điều kiện, hoàn cảnh, cùng một ý chí như lời thề thứ 7 trong 10 lời thề danh dự của quân nhân cách mạng. Qua các hoạt động huấn luyện, những bài học về tư tưởng, những tác phong, sinh hoạt đậm chất lính, bộ phim sẽ làm chúng ta thấu hiểu hơn về tính cách cũng như nhiệm vụ của những tân binh nói riêng và người lính nói chung, đồng thời tiếp cận được với mô hình huấn luyện nghĩa vụ quân sự đúng đắn của nước ta hiện nay.
PV: Theo dự kiến, bộ phim dài 30 tập, mỗi tập 45 phút, nhưng chỉ gói gọn trong thời gian tân binh, nghĩa là trên dưới hai tháng, chị có nghĩ như vậy dài quá không khi nội dung chỉ xoay quanh cuộc sống, sinh hoạt, tích cách, suy nghĩ và hành động của mỗi thành viên trong một tiểu đội chiến sĩ mới, ở cả mặt tích cực lẫn tiêu cực?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Sự chuyển biến tâm lý là cả một quá trình chứ không phải ngày một ngày hai là xong, đồng thời, kèm theo đó là những tác động để thay đổi nhận thức theo hướng tích cực. Trường hợp Trần Trí Dũng bước vào quân ngũ với tình trạng yếu kém cả về thể chất lẫn tinh thần, lại mang sẵn trong lòng cái tự kiêu ngầm có bố là sĩ quan quân đội cao cấp, việc hòa nhập và nhận biết chân lý của nhân vật sẽ vô cùng khó khăn. Để truyện phim không bị rơi vào tình trạng “minh họa công thức huấn luyện”, chúng tôi cần có đủ thời lượng để mô tả cho được những sự kiện và những chuyển biến tâm lý của nhân vật một cách logic. Tôi chỉ ngại là chưa thể hiện hết những điều muốn nói, nên biết đâu, sẽ làm tiếp Tân binh… phần hai (cười).
PV: Mặc dù phim “Tân binh” đang trong quá trình viết kịch bản, nhưng chị có nghĩ rằng nó sẽ hấp dẫn như loạt phim “Cảnh sát hình sự” đã thực hiện về lực lượng công an hiện nay?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Mỗi đề tài đều có cách nhìn, cách khai thác khác nhau; cách cảm nhận của người xem cũng không giống nhau. Quan trọng là làm thế nào để chuyển tải được đến người xem ý tưởng, nội dung phim, nhất là mỗi người lính khi xem phim sẽ thấy có hình ảnh của mình thấp thoáng trong ấy. Đó là sự nghiêm khắc, chính trực nhưng giàu tình cảm của sư đoàn trưởng Kiên; tính vui vẻ, hòa đồng với chiến sĩ của phó trung đoàn trưởng Thành; phương pháp giáo dục mềm mỏng, thuyết phục của chính trị viên đại đội Mẫn; hay một trung đội trưởng Thắng chỉn chu, mẫu mực nhưng có một tâm hồn lãng mạn và ngộ nghĩnh. Đặc biệt, một tiểu đội đầy đủ các tính cách: ba hoa, chơi trội, nông nổi, hồn nhiên, chân chất, tếu táo… và rất nhiều tài lẻ phản ánh sự đa dạng, phong phú trong cuộc sống hàng ngày thời quân ngũ. Tôi nghĩ câu chuyện của chúng tôi sẽ hấp dẫn khán giả theo cách một lời tâm tình chân thành, đôi khi hóm hỉnh hơn là những pha thót tim kiểu Cảnh sát hình sự, hay sướt mướt lệ tình kiểu các phim tâm lý xã hội hiện nay đang tràn ngập màn ảnh nhỏ.
PV: Như vậy, chắc hẳn phải tốn nhiều thời gian tìm hiểu và đi thực tế để trong quá trình xây dựng nhân vật, cả một hệ thống từ cán bộ sư đoàn đến chiến sĩ mới không lẫn vào nhau?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Như đã nói từ đầu, dự án Tân binh là kết quả liên kết đào tạo giữa Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và VTV. Trong quy trình đào tạo, chúng tôi có công đoạn hướng dẫn thu thập tài liệu thực tế phục vụ tác phẩm cho sinh viên. Và ở công đoạn này, các sinh viên của tôi đã thực sự thâm nhập vào hiện thực. Chúng tôi đã được sự trợ giúp của Trung đoàn 692 thuộc Sư đoàn 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội và sinh viên của tôi đã có 15 ngày trong một đơn vị huấn luyện tân binh thực sự. Tôi nghĩ đây là một lợi thế mà ít nhà biên kịch lành nghề hiện nay có được. Hiện thực (hay nói theo từ của Goethe là “cây đời”) đôi khi không giống chút nào với tưởng tượng của những người sáng tác. Tôi hy vọng các nhà biên kịch trẻ của chúng tôi đã có được những trái ngọt từ cây đời mà họ ghé thăm. Tuy nhiên, từ quan sát đến việc hoàn thiện tác phẩm với những chân dung sắc nét là một quá trình rất nhiều gian nan, và thời gian nửa tháng đắm mình giữa hiện thực của nhóm tác giả chắc chắn sẽ chỉ mang đến một cái nhìn phiến diện nếu họ không biết cách chuyển hóa tư liệu thành một hiện thực nghệ thuật nhuần nhuyễn và sinh động. Chúng tôi hy vọng rằng những nhiệt huyết đối với đề tài đã được nhen nhóm từ ý tưởng, và được bồi dưỡng bởi chính hiện thực sẽ khiến họ tạo dựng được những chân dung chân thực và đa dạng đủ sức thuyết phục khán giả.
PV: Việc đảo ngũ của nhân vật chính Trần Trí Dũng - chị nghĩ có cần thiết không khi thể hiện trên phim?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Không thể phủ nhận rằng đó là một hiện tượng có thật, tuy không phổ biến trong các đơn vị quân đội hiện nay. Mỗi tình huống liên quan đến hiện tượng này đều có một nguyên nhân, và trường hợp trong Tân binh của chúng tôi chỉ là một. Nhưng với sự cố gắng cao nhất, chúng tôi muốn giải mã đến cùng một trường hợp đảo ngũ để khán giả cùng chúng tôi có thể nhận biết nguyên nhân, và giải quyết nó một cách thấu đáo, tận lý tận tình. Bộ phim tương lai của chúng tôi hướng tới người xem trẻ, mà người xem trẻ lại luôn mong muốn được nhìn thẳng vào sự thật. Đó là sự thử thách bản lĩnh ở cả hai phía: người chỉ huy và người tân binh.
PV: Đã từng thành công với các kịch bản về đề tài chiến tranh cách mạng và xã hội đương đại, chị “mở đường” cho dòng phim mới về người chiến sĩ hôm nay. Qua bộ phim “Tân binh”, chị muốn nhắn gửi điều gì đến thế hệ trẻ, nhất là thế hệ thanh niên sẽ thực hiện nghĩa vụ quân sự, sẽ trải qua thời gian huấn luyện tân binh?
Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã: Tôi không chắc mình có vinh dự là “người mở đường”, vì quân đội có cả một đơn vị chuyên trách về hoạt động điện ảnh và truyền hình với nhiều tác giả, nghệ sĩ tên tuổi. Tôi tin là đây đó trong tác phẩm của các anh chị ấy đã có đề cập đến đề tài này. Tuy nhiên tôi nghĩ quân đội là một đề tài chưa bao giờ cũ, và huấn luyện tân binh lại càng có những khác biệt ở mỗi giai đoạn phát triển của đất nước. Chúng tôi chỉ có mong muốn thể hiện Tân binh trong thời điểm những năm đầu thế kỷ 21 với những hiện thực khá nhạy cảm thôi. Qua Tân binh, chúng tôi muốn gửi đến các bạn trẻ một thông điệp giản dị: quân ngũ là môi trường thử thách bản lĩnh của các bạn, hoàn thiện nhân cách cho các bạn, và là nơi ta ý thức được về tình yêu Tổ quốc hơn ở bất cứ nơi đâu. Dù có trải qua thời kỳ huấn luyện tân binh hay không, mỗi người Việt Nam trẻ hãy tự coi mình như một người lính, sẵn sàng phụng sự Tổ quốc trong bất kỳ cương vị nào.
PV: Xin cảm ơn nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã. Chúc dự án bộ phim truyền hình “Tân binh” của chị sớm thành công
HỒ KIÊN GIANG thực hiện