.CHÍ CÔNG

Hài cốt cùng di vật của liệt sĩ được chuyển lên từ hang sâu
4 giờ sáng, trời mới tở mở, Hà Giang còn chìm trong màn sương mỏng, chúng tôi đã lên xe cùng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang, lăn bánh về hướng Vị Xuyên. Con đường ấy đã trở nên quen thuộc với những người lính của đội, nhưng chuyến đi này mang theo một niềm hi vọng mới. Trên xe là cuốc, xẻng, máy khoan đá, máy định vị, dây leo núi, lương khô, nước uống và cả những tấm bản đồ quân sự đã bạc màu thời gian, chằng chịt nét vẽ xanh đỏ ghi dấu những tọa độ tìm kiếm.
Thượng tá Trần Quang Huy, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, hướng mắt về phía trước, chậm rãi nói: “Có những vị trí đội phải khảo sát hàng chục lần. Có nơi đã đào cả tháng trời, nhưng dù chỉ còn một tia hi vọng, chúng tôi vẫn tiếp tục...” Câu nói giản dị ấy khiến không gian trên xe như lặng xuống. Bởi với người lính hôm nay, đây không chỉ là một nhiệm vụ, mà còn là hành trình của lòng tri ân, tiếp nối những cuộc kiếm tìm bền bỉ đồng đội còn nằm lại giữa tầng tầng núi đá biên cương.
Cựu chiến binh Nguyễn Ngọc Dương, người lính của Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 356 năm xưa trở lại chiến trường cũ với mái tóc bạc trắng. Hơn bốn mươi năm trước, trong một trận pháo kích dữ dội, đất đá từ trên cao đổ xuống, một cửa hang bị vùi lấp. Ông thoát ra được, nhưng đồng đội ông thì mãi mãi ở lại. “Tôi đã hứa với các đồng đội rằng nếu còn sống sẽ trở lại tìm các anh”, ông nói. Lời hứa ấy ông mang theo suốt hơn bốn mươi năm, để hôm nay trở lại Vị Xuyên, dẫn Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đến vị trí cửa hang năm xưa.
Con đường lên điểm cao A5 hiểm trở hơn tôi hình dung. Những vách đá dựng đứng, lởm chởm, nhiều đoạn chỉ vừa một người đặt chân. Mặt trời chưa lên hẳn, nhưng cái nóng của trời hè tháng 6 đã âm ỉ trong từng phiến đá, hắt ngược vào mặt người đi. Mỗi bước, chúng tôi phải bám vào từng mỏm đá, níu vào rễ cây để lần lên phía trước. Người lính già đi cùng đoàn, có lúc dừng lại rất lâu để nhìn xuống triền núi, đối chiếu kí ức với từng vách đá, từng lối mòn đã đổi khác sau bao năm tháng.
Đến điểm xác định, giữa những khối đá ngổn ngang, Đại úy QNCN Mạc Văn Cận cùng đồng đội chưa kịp nghỉ mệt đã vội vàng kiểm tra dây thừng, buộc cố định vào một tảng đá lớn trước cửa hang. Theo thông tin từ cựu chiến binh Nguyễn Ngọc Dương, hang này có thể đúng là nơi còn hài cốt đồng đội của ông. Một số cán bộ, chiến sĩ thận trọng níu dây xuống hang. Từ phía trên, chúng tôi chỉ thấy ánh đèn pin chập chờn dưới vách đá cùng những tiếng gọi ngắn vọng âm âm: “giữ dây”, “kéo”, “thả”, “dừng lại”. Mỗi tín hiệu từ dưới hang đưa lên, những người phía trên lại ghì dây, nhích từng chút một để hỗ trợ đồng đội.
Một lúc sau, từ dưới hang có tiếng gọi: “Đưa các bác lên!” Sợi dây được kéo lên chậm rãi. Bọc vải hiện dần qua miệng hang, những đôi tay của các chiến sĩ nhanh chóng chìa ra, nâng niu bọc vải rồi đặt lên tấm vải đỏ đã trải sẵn trên mặt đá. Khi lớp vải được mở ra, bên trong có mảnh tăng võng đã mục, một chiếc cúc áo quân phục hoen gỉ và những phần hài cốt còn sót lại.
Không ai nói nhiều, các chiến sĩ lặng lẽ kiểm tra, ghi nhận rồi gói lại cẩn thận. Thượng tá Trần Quang Huy thắp một nén hương trước phần hài cốt vừa được tìm thấy rồi đứng nghiêm, giơ tay chào. Cựu chiến binh Nguyễn Ngọc Dương cúi đầu thật lâu trước cửa hang. Đôi mắt người lính già đỏ hoe. Hơn bốn mươi năm, lời hẹn với đồng đội cuối cùng cũng có một câu trả lời. Kết thúc ngày tìm kiếm tại hang đá ở điểm cao A5, lực lượng quy tập đã tìm thấy ba hài cốt liệt sĩ, hiện chưa xác định rõ danh tính.
Nhưng không phải ngày nào cũng có kết quả sớm như vậy. Rời A5, đoàn chuyển sang điểm cao 685, nơi những người từng chiến đấu ở Vị Xuyên gọi bằng cái tên ám ảnh “Lò vôi thế kỉ”, công việc càng thêm nhọc nhằn. Bom đạn năm xưa đã làm biến dạng núi đá, nhiều vị trí bị vùi lấp, chồng xếp qua thời gian. Sau nhiều ngày đào bới, các chiến sĩ chỉ đưa lên được vài mảnh đất đá lẫn rễ cây, không có thêm dấu tích nào.
Rồi đoàn tiếp tục chuyển qua điểm cao 772. Sương mù phủ kín triền núi, không gian yên tĩnh đến khó hình dung nơi đây từng hứng chịu những trận pháo dữ dội. Những người lính quy tập tiếp tục mở từng lớp đất đá, đối chiếu từng thông tin, kiên trì tìm trong các hang hốc, khe đá nhưng cũng không có kết quả. Không nản lòng, sau khi cân nhắc, chắp nối lời kể của nhân chứng, nhận định lại dấu tích, Ban chỉ huy Đội quyết định trở lại 685 tìm kiếm và đã tìm thấy thêm một đồng đội còn nằm lại ở đây.
Những cuộc tìm kiếm ấy đang được đẩy nhanh trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh cho biết, từ khi bắt đầu chiến dịch, Bộ CHQS tỉnh đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị rà soát, xác định 7 khu vực trọng điểm với 147 thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; triển khai rà phá bom mìn, vật nổ trên diện tích hơn 1.335 ha, đạt gần 30% kế hoạch. Từ tháng 1-2026 đến nay, các lực lượng đã tổ chức tìm kiếm trên diện tích 339,8 ha, quy tập được 10 hài cốt liệt sĩ và 2 mộ tập thể. Cùng với đó, tỉnh cũng xây dựng kế hoạch lấy mẫu sinh phẩm để giám định ADN đối với 170 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.


Đồng chí Phó Chính ủy nhấn mạnh, Bộ CHQS tỉnh đang huy động tối đa lực lượng, phương tiện, phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành, đặc biệt là các cựu chiến binh, để tiếp tục khoanh vùng, xác minh thông tin, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Bởi vậy, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn nằm lại trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang hôm nay là một cuộc chạy đua với thời gian. Chạy đua với địa hình đã đổi thay, với những lớp đất đá chồng xếp qua năm tháng, với rừng cây đã phủ kín dấu vết chiến tranh và với kí ức của những nhân chứng tuổi đã cao. Phía sau mỗi kết quả tìm kiếm là những chuyến bám núi, bám rừng, là những ngày đào tìm trong nắng gắt, bão bùng cùng sự kiên trì lặng thầm của những người lính làm nhiệm vụ tri ân. Từ lời kể của cựu chiến binh, từ từng tọa độ trên bản đồ, từng dấu tích nhỏ còn sót lại trong lòng đất đá, các anh vẫn bền bỉ lần tìm, với mong mỏi đưa thêm những đồng đội năm xưa trở về với gia đình, quê hương và đồng đội.
CHÍ CÔNG