Mới đây, giải Booker Quốc tế 2026 đã công bố danh sách đề cử dài. Trong đó Olga Ravn, Daniel Kehlmann, Ia Genberg, Mathias Énard và Gabriela Cabezón Cámara là những tác giả trở lại với giải thưởng này. Năm nay là kì tổ chức tương đối đặc biệt, đánh dấu cột mốc 10 năm hình thành.
13 tác phẩm lọt vào danh sách dài của giải Booker 2026.
Trong đó, tác giả người Đức Kehlmann nổi tiếng với Đo thế giới đã được gọi tên với cuốn sách mới The Director do Ross Benjamin dịch, lấy cảm hứng từ cuộc đời của nhà làm phim G.W. Pabst gần như bị lãng quên trong thời đại ngày nay, người tuy nổi tiếng với phong cách riêng nhưng phải thỏa hiệp khi bị “mắc kẹt” dưới sự kiểm soát của Đức Quốc xã. Trong bài phê bình trên tờ The Guardian, nhà báo Nina Allan nhận xét tác phẩm “sở hữu tất cả sự u tối, tính mơ hồ khó nắm bắt và sự bất an lấp lánh của một truyện cổ tích Grimm hiện đại. Đây là tác phẩm hay nhất của Kehlmann tính cho đến nay.”
Một nhà văn Đức khác góp mặt trong danh sách dài là Shida Bazyar với tác phẩm The Nights Are Quiet in Tehran do Ruth Martin chuyển ngữ. Có bối cảnh trải dài suốt 4 thập kỉ (từ năm 1979 đến năm 2009), đây là tiểu thuyết đa tuyến kể về hành trình trốn chạy và trở về Iran của một gia đình hoạt động cách mạng. Nhận xét về cuốn sách, ban giám khảo gọi đây là một tiểu thuyết cảm động về cách mạng, áp bức, kháng chiến và khát vọng tự do tuyệt đối.
Nhà văn Đan Mạch Olga Ravn, theo đó, cũng trở lại với cuốn tiểu thuyết thứ 4 The Wax Child được dịch bởi Martin Aitken, kể về các phiên tòa xét xử phù thủy có thật ở đất nước Bắc Âu này vào thế kỉ 17. Ngay khi ra mắt, giới xuất bản Anh-Mĩ đánh giá rất cao tác phẩm nói trên. Motif nhân vật này rồi cũng trở lại trong một cuốn sách khác là The Witch của nữ văn sĩ Pháp Marie NDiaye, được dịch bởi Jordan Stump, xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1996, xoay quanh một nữ phù thủy mắc kẹt trong cuộc hôn nhân bất hạnh. NDiaye từng lọt vào danh sách dài của giải thưởng vào năm 2016, danh sách ngắn vào năm 2013 khi còn vinh danh các nhà văn quốc tế vì toàn bộ sự nghiệp sáng tác.
Ban giám khảo của giải thưởng năm nay.
Một tác phẩm khác được chú ý bởi đã xuất bản bằng ngôn ngữ gốc cách đây đã vài thập kỉ là Women Without Men của nhà văn Iran Shahrnush Parsipur, do Faridoun Farrokh dịch và được xuất bản bằng tiếng Ba Tư năm 1989. Điều đáng chú ý là vào những năm 1980, Parsipur đã bị giam cầm ở Iran trong vòng 5 năm. Ngay sau khi được tự do, bà cho ra mắt chính tiểu thuyết này và bị bỏ tù một lần nữa. Cho đến ngày nay, cuốn sách hiện vẫn bị cấm. Tác phẩm kể về 5 người phụ nữ với những số phận khác nhau, cuối cùng sống cùng nhau trong một khu vườn ở ngoại ô Tehran.
Nhà văn Thụy Điển Ia Genberg cũng góp mặt với Small Comfort gồm 5 truyện ngắn liên kết với nhau, được dịch bởi Kira Josefsson. Trong khi đó, Mathias Énard lọt vào danh sách đề cử dài với The Deserters, được dịch bởi Charlotte Mandell, đánh dấu đề cử Booker Quốc tế lần thứ 17 cho nhà xuất bản độc lập Fitzcarraldo, nơi tuy xuất hiện muộn nhưng đã trở thành đơn vị làm sách được đề cử nhiều nhất lịch sử giải thưởng. Tác phẩm gồm 2 mạch truyện, một của người lính xuất hiện từ vùng đất hoang vu Địa Trung Hải với sự bẩn thỉu, kiệt sức, được viết song song với sự kiện ngày 11/9, khi trên một con tàu du lịch nhỏ gần Berlin, một hội nghị đã diễn ra để kỉ niệm ngày Bức tường Berlin sụp đổ. Qua đó cuốn sách đã khắc họa sự tàn phá của chiến tranh, đồng thời đặt ra câu hỏi điều gì còn sót lại của bản thân ta giữa đống đổ nát đó.
Một nhà xuất bản độc lập mới khác được vinh danh năm nay là Peirene Press với tiểu thuyết đầu tay She Who Remains của nhà văn Bulgaria Rene Karabash, được dịch bởi Izidora Angel, kể về một người phụ nữ tránh được cuộc hôn nhân sắp đặt bằng cách thề nguyện giữ trinh tiết.
Và tuy thu hút những nhà văn gạo cội, nhưng các tân binh cũng có cơ hội. Trong đó The Duke là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Ý Matteo Melchiorre, do Antonella Lettieri dịch. Đây được đánh giá là một “nghiên cứu chuyên sâu về các nhân vật chính trị lẫn cuộc sống trong một ngôi làng nhỏ trên núi, nơi thiên nhiên ngự trị, qua đó mang đến một cái nhìn mới về nước Ý ngày nay.
Nhà văn người Argentina Cabezón Cámara cũng được đề cử với We Are Green and Trembling do Robin Myers dịch. Trước đó cuốn sách đã đoạt giải Sách Quốc gia Mĩ cho văn học dịch. Tác phẩm lấy cảm hứng từ cuộc đời của một nhà thám hiểm nữ sống dưới thân phận đàn ông vào thế kỉ 17. Cuốn sách tiếp tục cho thấy sự quan tâm của cây bút này với những cá thể bị gạt ra rìa, khi trong The Adventures of China Iron được đề cử trước đó, bà đã viết về hai người phụ nữ yêu nhau và phải chạy trốn ánh mắt dò xét, được cô đọng trong một hành trình kiểu Don Quixote tuyệt vời.
Hoàn thiện danh sách đề cử dài năm nay là các tác phẩm: The Remembered Soldier của Anjet Daanje do David McKay dịch, xoay quanh một cựu chiến binh bị mất trí nhớ, không chắc vợ mình có phải là người mà bản thân biết hay không; On Earth As It Is Beneath của Ana Paula Maia do Padma Viswanathan dịch, nói về một nhóm đàn ông sống cô lập, những người mà mối quan hệ của họ tan vỡ theo những cách khó hiểu nhưng cũng không thể nào làm ngơ được; và Taiwan Travelogue của Yáng Shuāng-zǐ do Lin King dịch, kể về chuyến du hành của một tác giả người Nhật Bản đến Đài Loan bị chiếm đóng vào những năm 1930.
Chủ tịch ban giám khảo kiêm tiểu thuyết gia Natasha Brown cho biết: “Nhiều cuốn sách được gửi đến đã đề cập đến những hậu quả tàn khốc của chiến tranh - điều được phản ánh trong danh sách dài của chúng tôi. Danh sách này cũng bao gồm những cuộc cãi vã nhỏ nhặt giữa xóm giềng, các ngôi làng miền núi bí ẩn, những âm mưu của các tập đoàn dược phẩm lớn, các nữ phù thủy, những tình nhân bất hạnh, một nhà tù bị ma ám và nhiều chi tiết phim ảnh ít người biết đến. Số trang dao động từ loại nhỏ gọn đến cả dày cộp. Và mặc dù ngày xuất bản gốc của các cuốn sách trải dài bốn thập kỉ nhưng mỗi câu chuyện đều mang lại cảm giác mới mẻ và đầy sáng tạo.”
Danh sách này bao gồm các tác giả đã đoạt những giải thưởng văn học lớn nhất ở quốc gia mình, trong đó có 2 người Pháp đoạt giải Goncourt: Mathias Énard và Marie NDiaye – người đồng thời là người phụ nữ da màu đầu tiên giành được giải thưởng. Trong khi đó, Anjet Daanje đã giành được những giải thưởng lớn nhất Hà Lan, và một trong những cuốn sách của bà bán được hơn 100.000 bản tại đất nước này. Không dừng ở đó, sách của Ia Genberg thường xuyên xuất hiện trong danh sách bán chạy nhất của Thụy Điển, và bà cũng chính là người đoạt giải thưởng tiểu thuyết hàng đầu August Prize của đất nước này. Cũng không thể không kể đến bản dịch tiếng Anh của cuốn Taiwan Travelogue đã từng đoạt giải Sách Quốc gia cho Văn học Dịch vào năm 2024.
Được biết danh sách rút gọn gồm 6 cuốn sách sẽ được công bố vào ngày 31 tháng 3 tới, trong đó mỗi tác phẩm lọt vào danh sách rút gọn sẽ nhận được 5.000 bảng Anh, chia đều cho cả tác giả cũng như dịch giả. Người chiến thắng sau cùng sẽ được công bố vào ngày 19 tháng 5 tại một buổi lễ ở Tate Modern tại London. Cùng Brown, ban giám khảo năm nay còn có nhà toán học Marcus du Sautoy, dịch giả Sophie Hughes và các nhà văn Troy Onyango, Nilanjana S Roy.
Danh sách đề cử dài năm nay được chọn từ 128 tác phẩm được xuất bản tại Anh hoặc Ireland trong khoảng thời gian từ ngày 1/5/2025 đến ngày 30/4/2026. Giám đốc điều hành của Quỹ Booker Gaby Wood cho biết các tác phẩm gửi đến năm nay được viết bằng tổng cộng 34 ngôn ngữ - một con số kỉ lục. Ông nói thêm: “Đây có lẽ là dấu hiệu cho thấy các tác phẩm dịch từ nhiều ngôn ngữ gốc khác nhau đang ngày càng dễ tiếp cận hơn với độc giả nói tiếng Anh”.
Năm ngoái, tập truyện ngắn Heart Lamp (tựa tiếng Việt: Ngọn đèn trong tim) của nhà văn Ấn Độ Banu Mushtaq do Deepa Bhasthi dịch đã trở thành tuyển tập truyện ngắn đầu tiên viết bằng tiếng Kannanda đoạt được giải thưởng. Các tác giả từng đoạt giải trước đó gồm Olga Tokarczuk, Han Kang và Georgi Gospodinov. Trong đó có 4 tác giả đã giành giải Nobel Văn chương liên tiếp, là Annie Ernaux vào năm 2022, Jon Fosse vào năm 2023, Han Kang vào năm 2024 và László Krasznahorkai vào năm 2025.
NGÔ THUẬN PHÁT dịch từ The Guardian, The New York Times