Nhà văn công bố tác phẩm mới như một phần kết cho cuộc đời viết lách của mình, nơi bà nhìn lại hành trình lưu vong, những tranh cãi học thuật và mối quan hệ sâu sắc với người mẹ.
Hồi kí Những con thiên nga hoang dã năm 1991 của Jung Chang đã bán được hàng triệu bản. Nhà văn công bố tác phẩm mới như một phần kết cho cuộc đời viết lách của mình, nơi bà nhìn lại hành trình lưu vong, những tranh cãi học thuật và mối quan hệ sâu sắc với người mẹ.
Nhà văn Jung Chang.
Từ những cuộn băng ghi âm của người mẹ đến hiện tượng xuất bản toàn cầu
Tháng 2 năm 1988, Jung Chang, khi ấy 35 tuổi, đón mẹ từ Thành Đô sang London sau nhiều tháng chật vật xin thị thực. Chang đã sống ở nước ngoài gần mười năm, theo đuổi công việc nghiên cứu ngôn ngữ, còn người mẹ ở lại Trung Quốc, trải qua trọn vẹn những biến động lớn nhất của thế kỉ 20. Trong căn hộ nhỏ tại London, Chang để mẹ ở nhà một mình cả ngày, bên chiếc máy ghi âm đặt trên bàn ăn, cạnh bó hoa thủy tiên vàng.
Trong nhiều tuần liền, người mẹ kiên nhẫn kể lại lịch sử gia đình trải dài gần một thế kỉ: từ thời bà ngoại từng là thiếp của một lãnh chúa ở miền Bắc Trung Quốc, đến những năm tháng làm công tác bí mật cho Đảng Cộng sản, nạn đói thời Đại nhảy vọt và sự tàn khốc của Cách mạng Văn hóa. Tổng cộng, khoảng 60 giờ băng ghi âm đã được thu lại, bao trùm hơn bảy thập kỉ biến động chính trị – xã hội.
Tư liệu ấy trở thành nền móng cho Những con thiên nga hoang dã, xuất bản năm 1991. Cuốn hồi kí nhanh chóng được độc giả toàn cầu đón nhận, bán hơn 15 triệu bản và được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ. Jung Chang từ một học giả ít tên tuổi trở thành một trong những tác giả có ảnh hưởng nhất khi viết về lịch sử Trung Quốc hiện đại bằng lăng kính gia đình và trải nghiệm cá nhân.
Cuốn sách mới của Jung Chang.
Người mẹ ở trung tâm và phần kết của một đời viết
Trong Bay đi, những con thiên nga hoang dã: Mẹ tôi, bản thân tôi và Trung Quốc, Jung Chang quay lại chính câu chuyện đã làm nên tên tuổi mình, nhưng với cái nhìn chiêm nghiệm hơn. Cuốn sách vừa là hồi kí về hành trình trở thành nhà văn, vừa là nỗ lực làm rõ những tranh cãi xoay quanh các công trình sau này của bà, đặc biệt là cuốn “Mao: Câu chuyện chưa được biết đến”, đồng thời là lời tri ân dành cho mẹ - bà De-hong.
Nếu trong Những con thiên nga hoang dã, người cha hiện lên như một cán bộ tuyệt đối trung thành với lí tưởng cộng sản, thì người mẹ lại đại diện cho sự linh hoạt và nhân bản. Bà tin vào cách mạng nhưng không đánh mất đời sống riêng, luôn biết khi nào nên thúc đẩy con gái tiến lên, khi nào nên lùi lại để con tự lựa chọn. Chính sự cân bằng ấy, theo Chang, đã giúp bà dám rời Trung Quốc năm 1978 để sang London học tập, một trải nghiệm bà ví như “hạ cánh xuống sao Hỏa”.
Cuốn sách mới đan xen giữa nghiên cứu lịch sử, các cuộc gặp gỡ cựu Hồng vệ binh, đời sống tình cảm, bệnh tật và những chuyến thăm mẹ già, trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng siết chặt kiểm soát tư tưởng. Ở những chương cuối, câu chuyện lắng lại khi Chang đối diện với sự ra đi của mẹ. Trong khoảnh khắc yếu lòng, De-hong từng mong con gái trở về Trung Quốc cùng mình, nhưng rồi tự nhắc bản thân và con: hãy tiếp tục sống, tiếp tục làm tốt công việc đã chọn.
Với Jung Chang, đó không chỉ là lời dặn dò của một người mẹ, mà còn là điểm kết cho hành trình viết lách bắt đầu từ những cuộn băng ghi âm giản dị năm 1988 - hành trình mà lịch sử Trung Quốc được kể lại qua số phận, kí ức và tình mẫu tử.
MINH KIÊN dịch