Trong một không gian mỹ thuật vốn quen với những tác phẩm chiếm lĩnh thị giác bằng kích thước, sự hiện diện của gần 300 tác phẩm nhỏ
Gần 300 tác phẩm của 21 họa sĩ, nhà điêu khắc đến từ ba miền Bắc, Trung, Nam cùng gặp nhau tại triển lãm Litaliti, diễn ra từ ngày 24 đến 28/9/2026 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Lấy tác phẩm kích thước nhỏ làm điểm gặp gỡ, Litaliti mở ra một cách thưởng lãm chậm, gần và giàu tính đối thoại. Từng mảng màu, đường nét, khoảng trống và dấu vết chất liệu đều có cơ hội được nhìn kĩ hơn.
Các họa sĩ tại buổi khai mạc triển lãm Litaliti
Một lựa chọn nhỏ, một quan niệm về cái nhìn
Litaliti bắt đầu từ ý tưởng tạo dựng một sân chơi mở cho những người yêu thích hội họa và thực hành nghệ thuật. Các nghệ sĩ có thể gặp gỡ, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những phương thức biểu đạt riêng. Triển lãm đầu tiên của nhóm vào tháng 11/2025 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam quy tụ gần 200 tác phẩm của 17 nghệ sĩ. Một năm sau, nhóm trở lại với 21 nghệ sĩ và gần 300 tác phẩm.
Sự phát triển về số lượng cho thấy Litaliti đang dần hình thành một nhịp sinh hoạt riêng trong đời sống mỹ thuật. Điều đáng chú ý hơn nằm ở việc nhóm vẫn kiên trì với điểm tựa ban đầu: tác phẩm nhỏ. Trong một không gian mỹ thuật vốn quen với những tác phẩm chiếm lĩnh thị giác bằng kích thước, sự hiện diện của gần 300 tác phẩm nhỏ tạo nên một nhịp điệu khác. Kích thước từ khoảng 10cm đến dưới 50cm, hình vuông, chữ nhật, tròn và nhiều dạng thức khác nhau, những tác phẩm tại Litaliti tạo thành một trường thị giác đa dạng.
Tác phẩm Trầu cau 20 của họa sĩ Nguyễn Minh Hải
Nhưng kích thước tự thân chưa làm nên giá trị nghệ thuật. Một tác phẩm nhỏ chỉ thực sự có sức nặng khi nghệ sĩ biết chuyển hóa sự giới hạn về diện tích thành một yêu cầu cao hơn đối với ngôn ngữ tạo hình. Khi không thể dựa vào quy mô để tạo ấn tượng, bố cục phải chặt hơn, tương quan màu sắc phải được cân nhắc kĩ hơn, đường nét phải có sức nén, khoảng trống phải có vai trò. Mỗi chi tiết đều đứng trước nguy cơ trở nên thừa nếu bàn tay người nghệ sĩ thiếu sự tiết chế.
Theo họa sĩ Nguyễn Minh (Minh Phố), tác phẩm nhỏ đặt người nghệ sĩ trước yêu cầu cao về tiết chế và chắt lọc: từng mảng màu, đường nét, khoảng trống, chất liệu đều phải được tính toán, khi hiệu quả thị giác không thể dựa vào quy mô. Ở đó, “nhỏ” trở thành một vấn đề của ngôn ngữ tạo hình, biết dừng đúng lúc, giữ lại cái cần thiết và dành phần còn lại cho trí tưởng tượng. Một tác phẩm nhỏ, khi được xử lí đủ tinh, vẫn có thể mở ra một trường liên tưởng rộng hơn nhiều lần diện tích mà nó chiếm giữ.
Tác phẩm Đại cát của họa sĩ Nguyễn Minh (Minh Phố)
Khi người xem phải bước lại gần
Một trong những thay đổi quan trọng mà tác phẩm kích thước nhỏ tạo ra nằm ở hành vi thưởng lãm. Tranh lớn thường thiết lập một khoảng cách nhất định giữa người xem và tác phẩm. Người xem cần lùi lại để nhìn tổng thể, để cảm nhận bố cục, trường màu, nhịp điệu hình khối. Với những tác phẩm nhỏ, hướng vận động gần như đảo chiều.
Tác phẩm Sắc xuân 03 của họa sĩ Trần Cường
Họa sĩ Vũ Thùy Mai quan niệm, nếu tranh lớn thường cho phép người xem đứng từ xa để bao quát tổng thể, tác phẩm nhỏ lại kéo họ đến gần, vào sâu hơn trong từng chi tiết và khoảng trống. Từ khoảng cách vật lí ấy hình thành một khoảng cách thẩm mỹ khác. Mắt bắt đầu đọc bề mặt, nhận ra độ mỏng của lớp màu, dấu vết của nét cọ, độ rung trong một vùng sắc tưởng như đơn nhất; ngay cả khoảng trống cũng trở thành một phần của cấu trúc tạo hình. Xem tranh vì thế chuyển từ nhìn toàn thể sang khám phá từng lớp nghĩa.
Tác phẩm Nghinh xuân của họa sĩ Vũ Thùy Mai
Litaliti vì thế có thể được xem như một lời đề nghị về cách nhìn trong đời sống thị giác hôm nay. Giữa tốc độ của hình ảnh số, những màn hình liên tục thay đổi và lượng thông tin ngày càng dày đặc, việc đứng trước một tác phẩm nhỏ và dành cho nó vài phút quan sát trở thành một hành vi đáng kể. Nghệ thuật ở đây đòi hỏi thời gian; người xem cũng phải trao lại cho tác phẩm một phần sự tập trung của mình.
Những thế giới riêng trong một cuộc gặp chung
Sức hấp dẫn của triển lãm còn nằm ở sự khác biệt giữa các cá tính nghệ thuật. 21 nghệ sĩ mang đến nhiều cách nhìn và nhiều hệ quy chiếu khác nhau. Phong cảnh, tĩnh vật, chân dung, kí ức, trải nghiệm cá nhân, những suy tư về đời sống cùng hiện diện. Sơn mài, sơn dầu, lụa, màu nước, gốm, gỗ và những vật liệu quen thuộc được đưa vào các cấu trúc tạo hình khác nhau. Litaliti không biến “nhỏ” thành một phong cách. Nó tạo ra một giới hạn chung để những phong cách khác nhau cùng thử sức.
Tác phẩm Khoảng lặng 09 của họa sĩ Lê Thừa Hải
Một phương diện khác đáng chú ý ở Litaliti nằm ngoài từng tác phẩm riêng lẻ: đó là nỗ lực hình thành một cộng đồng thực hành nghệ thuật. Trong đời sống mỹ thuật đương đại, những nhóm nghệ sĩ độc lập thường phải tự tổ chức từ ý tưởng, kết nối thành viên, lựa chọn tác phẩm đến vận chuyển, trưng bày và gặp gỡ công chúng. Việc Litaliti duy trì được triển lãm thứ hai với số nghệ sĩ và số lượng tác phẩm tăng lên cho thấy sức sống của một kết nối được xây dựng từ nhu cầu nghề nghiệp và sự đồng cảm trong sáng tác. Nhóm cũng duy trì những hoạt động trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật sáng tác, chia sẻ câu chuyện nghề nghiệp và tham gia các hoạt động hướng về cộng đồng.
THÙY CHI