Bắt đầu từ 3 trận địa pháo đầu tiên ở Pháo Đài Láng, Xuân Tảo, Xuân Canh… đến chiến thắng Điện Biên Phủ Lừng lẫy năm châu/Chấn động địa cầu kháng chiến chống thực dân Pháp, rồi những trận đấu pháo làm rung chuyển chiến trường Trị - Thiên, Tây Nguyên và loạt pháo mở màn Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975 kháng chiến chống đế quốc Mỹ... đến những trận pháo kích trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc ở biên giới phía Bắc, biên giới Tây Nam, lịch sử Bộ đội Pháo binh Quân đội nhân dân Việt Nam luôn là những trận chiến quyết liệt mang tính quyết định của các cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, xứng đáng là một trong những hỏa lực chính của Quân đội nhân dân Việt Nam khiến kẻ thù khiếp sợ.
Năm 2026, khi tròn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Pháo binh Việt Nam bước vào một dấu mốc mới đặc biệt quan trọng: Phát triển từ Binh chủng Pháo binh thành Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa (quyết định từ năm 2025). Đây là bước chuyển mạnh mẽ của tư duy quân sự, nghệ thuật tác chiến và yêu cầu hiện đại hóa lực lượng Pháo binh - Tên lửa trong bối cảnh chiến tranh công nghệ cao. Người lính pháo binh - Tên lửa hôm nay,với phẩm chất đã được hun đúc suốt tám mươi năm: Bản lĩnh, kỷ luật, chính xác, bền bỉ, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân,đang cùng với những trận địa pháo, tổ hợp tên lửa, khí tài hiện đại, chuyển đổi số hay tác chiến điện tử… là lực lượng tin cậy của Quân đội nhân dân Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa.
Phóng viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội có cuộc trò chuyện với Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên, Chính ủy Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa, người đã gắn bó với Bộ Tư lệnh từ những ngày là người lính binh nhất, binh nhì, về truyền thống, sự chuyển mình và khát vọng hiện đại hóa của Bộ đội Pháo binh - Tên lửa hôm nay.
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên.
PV: Xin được chúc mừng Bộ đội Pháo binh - Tên lửa nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày thành lập. Được biết đồng chí Chính ủy gắn bó với Bộ Tư lệnh từ những ngày đầu bước chân vào quân ngũ, giờ đây ở cương vị một trong những người lãnh đạo cao nhất của Bộ Tư lệnh, cảm xúc của đồng chí thế nào khi nhìn lại chặng đường ấy?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Có lẽ với tôi, đây là một dấu mốc đặc biệt xúc động.
Tôi vào quân ngũ khi vừa rời ghế nhà trường để trở thành một anh lính Pháo, bắt đầu với những công việc bình dị nhất của một pháo thủ: khiêng vác pháo, đào hố thiết bị, tính toán phần tử bắn trên bàn đạc bằng bảng logarit, tính nhẩm... Hơn ba mươi năm gắn bó với lực lượng, đi qua nhiều cương vị công tác khác nhau, từ người chỉ huy đến cán bộ đoàn, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở… cho đến hôm nay. Điều tôi cảm nhận sâu sắc nhất chính là tình cảm gắn bó máu thịt của mình với Bộ đội Pháo binh- Tên lửa.
Nhìn lại chặng đường 80 năm, tôi càng thấy tự hào về truyền thống vẻ vang mà các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Pháo binh- tên lửa đã gây dựng bằng máu, mồ hôi, trí tuệ và cả tuổi xuân của mình.Đặc biệt, năm nay, niềm vui kỷ niệm 80 năm được nhân lên khi binh chủng chính thức bước sang một giai đoạn phát triển mới, từ Binh chủng Pháo binh thành Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa. Đây không chỉ là niềm vui của riêng lực lượng chúng tôi mà còn là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đối với vai trò ngày càng quan trọng của lực lượng hỏa lực Pháo binh - Tên lửa trong bảo vệ Tổ quốc.
Điều đáng quý là trong bất cứ hoàn cảnh nào, Bộ đội Pháo binh - Tên lửa vẫn luôn giữ được bản lĩnh, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và truyền thống “chân đồng vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng”.
PV: Trong các cuộc kháng chiến của dân tộc ta, Pháo binh - Tên lửa luôn được ví như “quả đấm thép” trên chiến trường. Theo đồng chí, đâu là vai trò đặc biệt làm nên vị thế ấy?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Ra đời trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập nhưng ngay lập tức phải bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ chống thực dân Pháp, Bộ đội Pháo binh - tên lửa trưởng thành từ chính những thử thách ác liệt nhất của chiến tranh.
Trong kháng chiến chống Pháp, dù còn non trẻ, trang bị còn rất thiếu thốn nhưng bộ đội pháo binh đã lập nên những chiến công vang dội, đặc biệt là ở Điện Biên Phủ.Có lẽ hình ảnh “kéo pháo vào, kéo pháo ra” sẽ mãi là biểu tượng đặc biệt của ý chí người lính pháo binh Việt Nam. Những khẩu pháo nặng hàng tấn được kéo bằng sức người qua núi cao, vực sâu, trong mưa bom bão đạn. Đó không chỉ là sức mạnh quân sự mà còn là sức mạnh của lòng yêu nước, của ý chí quyết chiến quyết thắng. Chính sức mạnh ấy đã góp phần tạo nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, buộc thực dân Pháp phải cúi đầu.
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, lực lượng Pháo binh- Tên lửa tiếp tục phát triển mạnh mẽ cả về tổ chức và trang bị, trở thành lực lượng hỏa lực chủ yếu trên các chiến trường. Từ Trị - Thiên, Tây Nguyên đến Vạn Tường, Đường 9 - Nam Lào, Thành cổ Quảng Trị rồi Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử… ở đâu cũng có dấu ấn.Pháo binh - Tên lửa không chỉ chi viện hỏa lực trực tiếp cho bộ binh mà còn tạo thế, tạo lực, chế áp các mục tiêu trọng yếu, làm tê liệt hệ thống phòng thủ của đối phương.
Trong các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới sau này, Pháo binh - Tên lửa tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong tác chiến hiệp đồng quân binh chủng, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ quốc gia.
Từ thực tiễn lịch sử đó, ta có thể rút ra nhiều bài học còn nguyên giá trị đến hôm nay. Đó là, phải luôn xây dựng lực lượng Pháo binh - Tên lửa vững mạnh về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, không ngừng nâng cao trình độ huấn luyện, làm chủ vũ khí trang bị, phát huy nghệ thuật sử dụng hỏa lực trong chiến tranh nhân dân, kết hợp chặt chẽ với các lực lượng khác.
Cán bộ, chiến sĩ BTL Pháo binh - Tên lửa bắn pháo lễ phục vụ lãnh đạo Đảng, Nhà nước đón tiếp nguyên thủ quốc gia.
PV: Việc phát triển từ Binh chủng Pháo binh thành Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa mang ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay, thưa đồng chí Chính ủy?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức mà là bước chuyển mang tính chiến lược, phản ánh yêu cầu khách quan của chiến tranh hiện đại và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Chiến tranh hiện đại nếu xảy ra sẽ là cuộc chiến công nghệ cao, tác chiến đa chiều, tốc độ rất nhanh, đòi hỏi khả năng đánh xa, đánh chính xác, đánh hiệu quả.
Nếu trước đây pháo binh truyền thống chủ yếu thực hiện nhiệm vụ chi viện hỏa lực tầm gần và tầm trung thì nay, cùng với lực lượng tên lửa, khả năng tác chiến đã được mở rộng rất lớn.Tên lửa cho phép đánh sâu vào các mục tiêu chiến lược, tạo khả năng răn đe và ngăn chặn từ sớm, từ xa. Đó là yêu cầu tất yếu của nghệ thuật quân sự hiện đại.
Việc thành lập Bộ Tư lệnh Pháo binh - Tên lửa cũng đặt ra hàng loạt yêu cầu mới về tổ chức lực lượng, về xây dựng con người, về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nghệ thuật tác chiến.Hiện nay chúng tôi đang triển khai rất nhiều nội dung công việc, đó là, một mặt phải nhanh chóng kiện toàn tổ chức theo biểu biên chế mới.Mặt khác phải chủ động xây dựng vị trí đóng quân mới, tổ chức lực lượng ở cả ba miền, bảo đảm khả năng cơ động, triển khai và tác chiến. Song song với đó là chuẩn bị con người. Theo tôi, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi vũ khí hiện đại đến đâu cũng cần con người làm chủ.
Trong thời đại tự động hóa và công nghệ cao, cán bộ, chiến sĩ không chỉ cần bản lĩnh chính trị mà trình độ khoa học công nghệ, ngoại ngữ, khả năng tiếp cận và làm chủ các hệ thống vũ khí hiện đại phải cao. Chúng tôi đang phối hợp với các học viện, nhà trường, các đơn vị nghiên cứu trong và ngoài quân đội để chuẩn bị nguồn nhân lực.Có những nội dung phải đi trước một bước, ví dụ như đào tạo chuyên ngành tên lửa, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, tăng số lượng cán bộ có trình độ tiến sĩ, mở rộng hợp tác nghiên cứu. Hiện nay chúng tôi cũng phối hợp với các cơ sở nghiên cứu, các nhà máy quốc phòng, các đơn vị khoa học công nghệ để nghiên cứu cải tiến, sản xuất và từng bước hiện đại hóa vũ khí trang bị. Một số đề tài nghiên cứu tích hợp tên lửa lên xe cơ động, nghiên cứu cải tiến pháo tự hành, pháo phản lực… đang được triển khai.
Trong quá trình hiện đại hóa, cùng với tiếp cận công nghệ của thế giới, chúng tôi còn rất coi trọng năng lực nghiên cứu, cải tiến trong nước.Đó là hướng đi rất quan trọng để tiến tới xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự chủ.
PV: Khi kết hợp giữa pháo binh truyền thống và lực lượng tên lửa, sức mạnh chiến đấu của Bộ Tư lệnh thay đổi ra sao?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Có thể nói sự kết hợp này tạo ra bước chuyển căn bản về chất trong sức mạnh chiến đấu mà điều thay đổi đầu tiên là không gian tác chiến.
Nếu trước đây pháo binh chủ yếu chi viện trực tiếp thì nay lực lượng tên lửa cho phép thực hiện các đòn đánh tầm xa vào mục tiêu chiến lược.Không gian chiến trường được mở rộng rất lớn.Khả năng răn đe cũng khác trước. Trong chiến tranh công nghệ cao, yếu tố “đánh trúng, đánh đúng, đánh kịp thời” mang ý nghĩa quyết định, vì vậy, việc tích hợp hệ thống trinh sát, dẫn đường, điều khiển hỏa lực hiện đại là cực kỳ quan trọng.Khi pháo binh và tên lửa được đặt trong cùng một hệ thống chỉ huy, sức mạnh không đơn thuần là cộng gộp mà là sự nâng tầm toàn diện. Pháo binh với ưu thế cơ động, triển khai nhanh, hỏa lực liên tục sẽ phối hợp với các đòn đánh nhanh, mạnh, bất ngờ của tên lửa để hình thành hệ thống hỏa lực đa tầng, đa hướng.
Điều đó đặc biệt quan trọng trong điều kiện đối phương có ưu thế về công nghệ.
Một điểm nữa là khả năng hiệp đồng quân binh chủng được nâng lên rất rõ.
Khi được tích hợp trong cùng một hệ thống chỉ huy hiện đại, lực lượng Pháo binh - Tên lửa có thể phối hợp chặt chẽ với Phòng không - Không quân, Hải quân, Tác chiến điện tử và các lực lượng khác. Đó là yêu cầu tất yếu của chiến tranh hiện đại.
Cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 204 BTL Pháo binh - Tên lửa thực hành huấn luyện pháo tự hành BM21.
PV: Chiến tranh hiện đại đặt ra những đòi hỏi rất khác trước. Theo đồng chí, lực lượng Pháo binh - Tên lửa cần chuẩn bị những gì để thích ứng?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Trước hết phải xây dựng lực lượng theo hướng hiện đại, đồng bộ cả về tổ chức, trang bị và con người.Hiện nay chúng tôi đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống trinh sát, chỉ huy, điều khiển hỏa lực hiện đại; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và tự động hóa trong quản lý, huấn luyện, tác chiến.Tuy nhiên dù chiến tranh hiện đại đến đâu, con người vẫn là yếu tố quyết định thắng lợi. Cán bộ, chiến sĩ Pháo binh - Tên lửa hôm nay không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải có tư duy khoa học, khả năng tiếp cận công nghệ mới, trình độ ngoại ngữ và khả năng làm chủ vũ khí hiện đại.Đây là yêu cầu rất cao. Chúng tôi xác định nhà trường là cái gốc.Muốn hiện đại hóa lực lượng thì trước hết phải nâng cao chất lượng đào tạo.Vì vậy, Bộ Tư lệnh đang phối hợp với các nhà trường quân đội để đổi mới chương trình đào tạo, mở mã ngành tên lửa, tăng cường đào tạo cán bộ chuyên sâu về khoa học công nghệ, tự động hóa, điều khiển.Đồng thời chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên. Hiện nay số lượng tiến sĩ, cán bộ có trình độ cao vẫn còn thiếu so với yêu cầu. Chúng tôi đang đề xuất nhiều chính sách để khuyến khích đào tạo sau đại học, đào tạo ngoại ngữ, đào tạo chuyên sâu.
Một vấn đề nữa là phải gắn đào tạo với thực tiễn đơn vị.
Cán bộ không chỉ học lý thuyết mà phải được luân chuyển, cọ xát thực tế, tham gia nghiên cứu, tham gia nhiệm vụ ở đơn vị cơ sở.Có như vậy mới bảo đảm thực thực chất. Trong chiến tranh hiện đại, tác chiến điện tử, tác chiến mạng, chế áp hỏa lực công nghệ cao sẽ diễn ra rất quyết liệt. Do đó cán bộ, chiến sĩ phải có bản lĩnh vững vàng, tinh thần kỷ luật nghiêm, tác phong chính xác, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn. Vì thế, phẩm chất quan trọng nhất vẫn là bản lĩnh, trách nhiệm và sự chính xác.
PV: Trong các dịp lễ trọng đại của đất nước, người lính Pháo binh- Tên lửa thực hiện nghi thức bắn pháo lễ luôn là một hình ảnh rất đỗi hào hùng, đồng chí có thể chia sẻ thêm về nhiệm vụ này và một số nhiệm vụ khác mà Bộ Tư lệnh đảm nhiệm?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên:Bộ đội Pháo binh - Tên lửa có một nét rất đặc biệt, đó là tinh thần hiệp đồng và tính kỷ luật rất cao. Nhiệm vụ bắn pháo lễ tưởng như nghi thức nhưng thực tế yêu cầu cực kỳ khắt khe.Từ động tác của từng người, nhịp lấy đạn, nhịp thao tác, khoảng cách thời gian… mọi thứ phải chính xác tuyệt đối bởi nó liên quan đến vấn đề quốc thể. Những khẩu pháo 105mm bắn pháo lễ, lực xung kích và tiếng nổ rất mạnh đòi hỏi người lính phải có thần kinh rất vững. Trong thực hiện nhiệm vụ bắn pháo lễ, chúng tôi không có khái niệm “hoàn thành khá”, chỉ có hoàn thành xuất sắc hoặc không hoàn thành. Tất nhiên, “không hoàn thành” sẽ không bao giờ được phép xảy ra. Để thực hiện điều đó, đội pháo lễ phải thục luyện không quản ngày đêm. Cùng với đó, công tác chuẩn bị phải hết sức cụ thể, tỉ mỉ, không được phép sai sót dù một chi tiết nhỏ.
Ngoài nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, Bộ đội Pháo binh - Tên lửa còn tham gia rất nhiều nhiệm vụ khác.Có những đơn vị tham gia chữa cháy rừng, chống lụt bão, cứu hộ cứu nạn. Ở đâu khó khăn, nguy hiểm,những người lính, trong đó có những người lính Pháo binh - Tên lửa luôncó mặt. Đó là truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn tên lửa 490 thực hành huấn luyện phóng tên lửa Scud B.
PV: Đồng chí là người gắn bó với binh chủng từ khi còn là người lính binh nhất, binh nhì. Hẳn có rất nhiều ký ức sâu sắc?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Là người gắn bó với Bộ Tư lệnh từ những ngày đầu bước chân vào quân ngũ, tôi có rất nhiều kỉ niệm. Nhưng điều nhớ nhất với tôi có lẽ là tiếng kèn báo thức. Tiếng kèn ấy rèn cho người lính phản xạ nhanh nhạy, tạo nên nhịp sống rất riêng của người lính. Rồi hình ảnh trung đội trưởng đứng điểm danh, nhận xét từng người lính, biểu dương hay phê bình rất nghiêm khắc. Nó giúp mỗi người lính thay đổi từng ngày, thậm chí từng giờ theo hướng tốt lên. Liên tục bồi đắp, điều chỉnh để mỗi người lính ngày một chững chạc, trưởng thành.
Tôi làm công tác Đoàn từ khi còn là học viên (bí thư chi đoàn lớp). Ra trường có thời gian làm Bí thư Đoàn cơ sở, trợ lý thanh niên nhà trường, trợ lý thanh niên Binh chủng nên cũng có nhiều kỉ niệm trong các hoạt động đoàn. Đối với người làm công tác đoàn, điều đầu tiên là phải nhiệt huyết. Muốn làm được việc gì cũng phải nghĩ, phải sáng tạo, phải trực tiếp làm cùng bộ đội. Công tác đoàn giúp tôi rèn bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và khả năng gần gũi với bộ đội. Sau này ở bất cứ cương vị nào, tôi cũng thấy điều quan trọng nhất là phải hiểu bộ đội nghĩ gì, cần gì.
PV: Theo đồng chí, đâu là giá trị cốt lõi làm nên truyền thống hào hùng của Bộ đội Pháo binh - Tên lửa suốt 80 năm qua?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Theo tôi có nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi nhất vẫn là lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân.Đó là nền tảng chính trị tinh thần để cán bộ, chiến sĩ trong mọi hoàn cảnh đều giữ vững ý chí chiến đấu.
Thứ hai, là ý chí chiến đấu kiên cường, dũng cảm, mưu trí, sáng tạo. Từ những khẩu pháo thô sơ ban đầu đến những hệ thống vũ khí hiện đại hôm nay, Bộ đội Pháo binh luôn biết vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ.
Thứ ba, là tinh thần hiệp đồng và kỷ luật. Pháo binh - Tên lửa là lực lượng kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác rất cao. Chỉ cần một sai số nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả nhiệm vụ, vì vậy kỷ luật và hiệp đồng là yếu tố sống còn.
Thứ tư, là tinh thần học tập, làm chủ khoa học công nghệ. Từ những ngày đầu còn thiếu thốn, hôm nay lực lượng đã từng bước hiện đại hóa, tiếp cận công nghệ cao. Điều đó đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải luôn học tập, đổi mới tư duy.
Và cuối cùng là tinh thần đoàn kết, gắn bó máu thịt với nhân dân. Bộ đội Pháo binh - Tên lửa trưởng thành trong lòng nhân dân, được nhân dân che chở, giúp đỡ.Đó là cội nguồn sức mạnh của chúng tôi.
Cán bộ, chiến sĩ tham gia thực hiện nhiệm vụ A80.
PV: Nhân dịp kỷ niệm 80 năm, đồng chí muốn gửi điều gì tới các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Pháo binh - Tên lửa?
Thiếu tướng Bùi Ngọc Tuyên: Tôi muốn gửi lời tri ân sâu sắc tới các thế hệ đi trước, những người đã viết nên truyền thống “chân đồng vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng” bằng máu, mồ hôi và trí tuệ. Những chiến công của các thế hệ cha anh không chỉ làm rạng danh Bộ đội Pháo binh mà còn góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc.
Đối với cán bộ, chiến sĩ Bộ tư lệnh Pháo binh - Tên lửa hôm nay, nhiệm vụ rất nặng nề nhưng cũng rất vinh quang. Chiến tranh tương lai có thể thay đổi hình thái, vũ khí ngày càng hiện đại, nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người. Mỗi cán bộ, chiến sĩ phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ khoa học công nghệ, làm chủ vũ khí trang bị hiện đại. Mỗi khẩu pháo, mỗi quả tên lửa không chỉ là sức mạnh quân sự, mà còn là biểu tượng của ý chí độc lập, tự chủ và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.
Bộ đội Pháo binh - Tên lửa hôm nay phải tiếp tục đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, giữ vững kỷ luật, phát huy truyền thống để bất cứ khi nào Tổ quốc cần, lực lượng luôn là mũi hỏa lực tin cậy, sắc bén, quyết chiến và quyết thắng.
PV: Xin cảm ơn đồng chí Chính ủy về cuộc trò chuyện này!
PVVNQĐ