Người viết giai điệu mới của "Bài ca năm tấn"

Chúng tôi gặp cựu chiến binh Trần Mạnh Báo tại trụ sở Công ty Cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed trong một không gian làm việc mở, ngập tràn ánh sáng và được bày biện ngăn nắp, kỉ luật đậm tác phong nhà binh.
     Trên chiếc bàn tiếp khách của vị Chủ tịch Hội đồng quản trị, những gói gạo mang thương hiệu ThaiBinh Seed hút chân không vuông vắn được sản xuất bằng dây chuyền công nghệ hiện đại xếp ngay ngắn như một lời chào hỏi. Ngay cửa ra vào là giá sách đồ sộ, nơi ngoài những cuốn sách hữu ích về nông nghiệp có hai cuốn sách ông đã ghi lại những dấu chân của đời mình: Đối thoại với cánh đồng và Chuyện kể trên cánh đồng.
     Dù đã ở tuổi gần tám mươi nhưng Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo vẫn có một trí nhớ tuyệt vời. Ông nhớ vanh vách từng chi tiết, từng ngày tháng ban hành của các nghị quyết, quyết định mang tính lịch sử của Đảng từ mấy chục năm về trước. Ở ông toát lên sự dung hòa kì lạ giữa tầm vóc của một vị thuyền trưởng chèo lái tập đoàn nông nghiệp hàng đầu về giống lúa và người gánh vác trọng trách Phó Chủ tịch Hiệp Hội Doanh nghiệp Doanh nhân Cựu chiến binh Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, cùng với đó là nét mộc mạc, rủ rỉ tâm tình của một nhà nông học quê lúa.

    Câu chuyện của người Anh hùng Lao động thời kì Đổi mới kéo tôi lội ngược dòng về một đêm mùa đông rét mướt ở vùng quê nghèo Thái Thượng, Thái Ninh, Thái Bình. Cậu bé mười lăm tuổi năm ấy ngồi thu lu trước cửa nhà, ứa nước mắt nhìn bóng cha mặc tấm áo tơi bằng cói, đứng trên đôi kheo lêu nghêu cặm cụi trong làn nước biển lạnh lẽo từ một giờ sáng, kiếm kế sinh nhai cho cả gia đình. Người nông dân quê biển chỉ trông chờ vào ruộng đồng và bờ bãi ven biển. Hình ảnh lam lũ, nhọc nhằn ấy đã gieo vào lòng cậu thanh niên nghèo một lời hứa với bản thân: sau này lớn lên, nhất định phải làm một điều gì đó để người nông dân quê mình bớt khổ.
    Vào thập niên sáu mươi của thế kỉ trước, cũng như bao người khác khi Tổ quốc cất tiếng gọi, chàng học trò Trần Mạnh Báo bỏ dở việc đèn sách xếp bút nghiên lên đường nhập ngũ, mang theo kí ức về vùng quê biển, quê lúa Thái Thuỵ, Thái Bình. Bảy năm trời vào sinh ra tử tại những chiến trường khốc liệt nhất từ Quảng Trị đến Campuchia, ranh giới mỏng manh giữa sự sống và cái chết đã tôi luyện nên bản lĩnh thép của một người lính Cụ Hồ. Nói về vị trí của quãng thời gian quân ngũ với cả cuộc đời, ông bảo, ở chiến trường, cái chết cận kề trong gang tấc còn chẳng sợ, thì về đời thường cớ gì phải chùn bước trước khó khăn. Chính tâm thế cống hiến trong sáng, không màng tư lợi ấy đã giúp ông đứng vững trong những khúc cua ngặt nghèo nhất của lịch sử ngành nông nghiệp nước nhà và với người nông dân quê lúa.
    Thử thách đầu tiên bắt nguồn từ tháng 9 năm 1986, khi cơn bão số 5 đổ bộ vào Thái Bình, quét qua Trại giống lúa cấp 1 Đông Cơ (nằm tại huyện Tiền Hải, Thái Bình, nay là Đồng Châu, Hưng Yên) san bằng mọi thứ, đẩy 72 con người vào cảnh màn trời chiếu đất, thiếu ăn từng bữa. Ông khi đó là Trưởng phòng Kế hoạch - Xây dựng cơ bản của Công ty giống cây trồng Thái Bình được điều về Đông Cơ để xây dựng lại trại giống. Kinh phí được duyệt 2 triệu đồng nhưng tiền chưa về mà thời gian chỉ còn 2 tháng, ông đã phải vận dùng hết sự linh động để huy động vật tư, nhân lực để hoàn thành việc củng cố, sửa chữa lại cơ sơ vật chất của trại. Cuối cùng mọi thứ cũng tạm xong.
    Ổn định lại cuộc sống sau bão đã khó, gây dựng lại cơ đồ còn khó khăn hơn. Quan sát cung cách làm ăn tập thể ông càng thấy cần làm gì đó để thay đổi. Cảnh người lao động làm việc theo kiểu "đánh kẻng ghi công” vốn quen thuộc thời mô hình hợp tác xã khiến mọi thứ bị cào bằng và giết chết sức sáng tạo trong lao động. Bằng trái tim nóng của người con nông dân và lí trí của người lính chiến và những đúc kết từ thực tiễn, ông đã dũng cảm đề xuất "xé rào" cơ chế, lập đề án khoán sản phẩm đề nghị cấp trên thông qua. Đối mặt với những tình huống xấu có thể xảy đến với bản thân, vì làm như thế là trái với cơ chế thời bao cấp, ông vẫn thẳng thắn đứng lên giữa cuộc họp lớn của tỉnh, dùng thực tiễn máu thịt để bảo vệ con đường sống duy nhất cho người lao động. Đề án sau đó cho thấy tính hiệu quả khi áp dụng vào thực tế, năng suất tăng vọt, đời sống công nhân được cải thiện rõ rệt. Mô hình "khoán chui" dũng cảm ấy sau này trở thành một trong những ngọn lửa thực tiễn, góp phần thai nghén nên Khoán 10 lịch sử thời Đổi mới.
    Đến năm 2000, khi tiếp quản Công ty Cổ phần Giống cây trồng Thái Bình, một doanh nghiệp đang đứng bên bờ vực phá sản với một phần ba lao động chưa qua bậc tiểu học, ông tiếp tục dốc sức làm một cuộc cách mạng sinh tử. Đóng cửa suy nghĩ suốt ba năm trời, ông vạch ra ba chiến lược cốt lõi: tái cấu trúc nhân sự, đưa khoa học công nghệ vào làm then chốt và mở rộng hợp tác quốc tế. Xác định con người là yếu tố hàng đầu, ông đã chi hàng trăm triệu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao bằng cách đưa kĩ sư sang nước ngoài tu nghiệp, cùng với đó ông mạnh dạn thành lập viện nghiên cứu giống tư nhân đầu tiên của Việt Nam và áp dụng tin học hóa từ rất sớm. Kiên trì với hướng đi đúng, ông đã từng bước vực dậy một công ty nhỏ bé hoạt động có hiệu quả và từng bước phát triển thành Tổng công ty, rồi vươn mình thành Tập đoàn ThaiBinh Seed hùng mạnh vào năm 2018.

    Từ phạm vi trong tỉnh Thái Bình, tiếng lành đồn xa, các tỉnh lân cận tìm về công ty để phối hợp sản xuất, cung ứng giống lúa, dần dần, hạt giống do ThaiBinh Seed nghiên cứu, lai tạo được khẳng định trên những cánh đồng quê với năng suất, chất lượng vượt trội, có tầm ảnh hưởng trên cả nước. Nơi đây nhanh chóng trở thành cái nôi của công nghệ nông nghiệp đạt chuẩn quốc gia. Cái tên “TB” được ông tự hào gắn lên những giống lúa xuất sắc nhất như những nốt nhạc của “Bài ca năm tấn” mới của mảnh đất Thái Bình.
    40 giống cây trồng được công nhận giống quốc gia, được người nông dân trồng cấy trên cả nước diện tích lên đến 20% đã phần nào nói lên những nỗ lực vượt bậc của hành trình gắn bó với cây lúa, với người nông dân, với những cánh đồng Việt Nam của người thương binh đảng viên trở về từ chiến trường. Những giống lúa do ThaiBinh Seed lai tạo đã được công nhận, được gieo mầm trên khắp mọi miền Tổ quốc như một thông điệp từ đất lúa Thái Bình.
Con đường đi của ông bên cạnh việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, tạo ra những giống lúa lai, nguồn gen tốt ông còn đào sâu để duy trì và phát huy những giá trị nông nghiệp của quê hương mang bề dày truyền thống. Một lần về dự lễ hội tại An Thái, Quỳnh Phụ cũ ông đã tình cờ được biết đến giống lúa nếp A Sào từng được những người nông dân áo vải gieo cấy trên những chân ruộng phù sa của vùng đất cổ này từ hàng nghìn năm trước. Cái tên A Sào theo tiếng cổ được hiểu đó là “Kho quân lương của Nhà Trần”. Ông là người họ Trần, dòng họ nhiều đời đã định cư ở vùng biển Vọng Hải, đã sinh ra danh tướng Trần Quốc Bảo dưới thời Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn.
    Là người gắn bó cả đời với hạt giống và cây lúa, nghe tên nếp A Sào như có một linh tính mách bảo, ông đã lặn lội tìm về nguồn cội lịch sử, tìm cách phục tráng giống lúa nếp quý tồn tại ở vùng cửa biển từ đời Trần này. Khi chọn lọc giống thành công ông đặt tên là “Nếp A Sào” như một sự tri ân công đức, tưởng nhớ tổ tiên. Sau này còn các giống khác cũng được đặt những cái tên truyền cảm hứng lịch sử như Đông A, Niêu Vàng, Nhất Hương… Bằng cách ấy, ông đã biến hạt gạo quê hương thành niềm kiêu hãnh của những người làm nông nghiệp. Qua những cái tên ấy mỗi người dùng hạt gạo dẻo thơm hôm nay như thấy được sự gắn bó của cây lúa trên mảnh đất mang đậm sinh quyển của nền văn minh nông nghiệp, bắt rễ vào nghìn năm văn hiến, vào lịch sử mở cõi của người Việt.
    Kết thúc cuộc trò chuyện, người cựu binh rời khỏi văn phòng Chủ tịch Hội đồng quản trị, vội khoác lên mình chiếc áo giản dị, đội lên đầu chiếc mũ cối nhuốm màu sương gió rồi dẫn chúng tôi đi thăm khu nhà máy sản xuất giống lúa của ThaiBinh Seed. Dáng đi thoăn thoắt mang đậm tác phong quân đội và dư âm trận mạc của ông len lỏi giữa những cỗ máy khổng lồ đang thực hiện quy trình chọn lọc ra những hạt giống tốt nhất cung cấp tới bà con nông dân cả nước. Tôi chợt thấy cảm phục trước trí tuệ và nhiệt huyết phi thường của vị Anh hùng lao động với những bước chân nhỏ trên hành trình lớn. Trước mắt chúng tôi là tổ hợp công trình khép kín quy mô đồ sộ, một dây chuyền tự động hóa hoàn toàn từ khâu đưa nguyên liệu, chế biến đến đóng gói theo tiêu chuẩn kĩ thuật cao hàng đầu Việt Nam. Ở một nhà kho lớn chứa lúa giống ông giới thiệu với chúng tôi phương pháp hút chân không mới đang thí điểm, cả lô lúa giống hàng nghìn bao được bọc nilong và hút hết không khí nhằm bảo quản một cách tốt nhất. Làm theo phương pháp này sẽ tiết kiệm chi phí, nhân công cũng như việc bảo quản sẽ đồng nhất tiêu chuẩn hơn.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo dẫn đoàn chúng tôi thăm quan phòng truyền thông, nơi lưu giữ những hình ảnh, thành tựu của Tập đoàn.

    Dưới bàn tay của vị Anh hùng Lao động, hạt giống của quê hương năm tấn đã bước ra khỏi vùng quê lúa Thái Bình, tự tin khoác lên mình chiếc áo công nghệ số với những tiêu chuẩn chất lượng phù hợp cho từng thị trường để xuất khẩu. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trong huyết quản của người lính già nỗ lực làm giàu cho quê hương luôn là mặt trận mới, khát vọng bồi đắp niềm tự hào, tự tôn từ hạt gạo Việt Nam trong ông vẫn chưa bao giờ nguội lạnh.
    Từ chiến trường trở về, tại mảnh đất quê hương Thái Bình ông đã đưa những hạt giống vươn mầm khắp dải đất hình chữ S như một sự khẳng định về ý chí và nghị lực của người lính ra đi từ quê lúa. Có thể nói ông đã vẽ hình tượng quê hương qua dáng hình hạt gạo. Từ những mùa vàng tạo nên bởi hạt giống ThaiBinh Seed, người lính, nhà nông học, Anh hùng lao động Trần Mạnh Báo đã viết nên những giai điệu mới của "Bài ca năm tấn".

VŨ THÀNH DUY