Rạng sáng 16/3 (giờ Việt Nam), phim One Battle After Another (tựa Việt: Trận chiến sau trận chiến) đã được vinh danh là Phim hay nhất tại giải Oscar lần thứ 98. Chung cuộc, bộ phim đã mang về 6 tượng vàng danh giá, trong đó có Đạo diễn xuất sắc nhất và Kịch bản chuyển thể hay nhất trao cho nhà làm phim Paul Thomas Anderson; trong khi Sean Penn và Andy Jurgensen lần lượt được xướng tên là Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất và Dựng phim xuất sắc nhất. Ngoài ra, bộ phim còn thắng hạng mục vừa được đưa vào cơ cấu trao giải: Tuyển chọn dàn diễn viên xuất sắc nhất.
Lí do thành công của Phim hay nhất
Kết quả nói trên không quá bất ngờ, bởi Trận chiến sau trận chiến đã “càn quét” hầu hết các giải tiền Oscar, từ BAFTA, Quả cầu vàng đến Crictic Choice Awards - giải thưởng của các nhà phê bình. Thành công của tác phẩm nằm ở nhiều lí do, trong đó có kịch bản thu hút, diễn xuất ấn tượng cũng như tính thức thời đặc biệt trong những ngày này.
Chuyển thể từ tiểu thuyết Vineland của nhà văn được nhắm cho giải Nobel Văn chương Thomas Pynchon, Trận chiến sau trận chiến xoay quanh 2 “nhà cách mạng” hoạt động vì lí tưởng dân chủ, trong đó có chiến đấu vì những người nhập cư và cộng đồng yếu thế. Sau khoảng thời gian hợp tác ăn ý, cả hai nảy sinh tình cảm, từ đó cho ra đời một cô con gái đáng yêu. Nhiều năm sau, bởi hoài vọng quá lớn, người mẹ thay đổi, từ đó có nguy cơ làm lộ diện căn cứ của những người tiên phong. Đứng trước điều đó, nhân vật do Leonardo DiCaprio từ rời xa việc chiến đấu đã phải đứng lên một lần nữa bảo vệ con gái mình, trước khi nhận ra sự thật đắng cay.
Ekip Trận chiến sau trận chiến trên sân khấu Oscar khi được vinh danh là Phim hay nhất.
Với kịch bản này, nhà làm phim Paul Thomas Anderson đã tạo nên câu chuyện đặc biệt thú vị khi xây dựng tính cách của các nhân vật vô cùng thuyết phục. Trong đó vai diễn của nam tài tử phim Titanic không phải một “anh hùng” hay “nhà cách mạng” điển hình, mà thay vào đó, anh cũng bất toàn như từng con người trong cuộc sống này. Khác xa tạo hình hoàn hảo hay chuẩn chỉ, DiCaprio cho thấy sự xuề xòa và buông xõa của một người đã thui chột ý chí sống tiếp. Cũng chính điều đó, khi đứng lên bảo vệ con gái, anh lại tạo nên một “phản anh hùng” thật sự, khi “vũ khí” để bảo vệ gia đình không phải sự thuần thục trong chiến đấu hay các trang bị hiện đại, mà là tình cảm cha con thiêng liêng, cảm động. Nút thắt sau cuối về mối quan hệ thực sự của họ cũng là cú twist, qua đó Anderson khiến ta không ngừng suy nghĩ về định nghĩa thế nào là tình thân.
Bên cạnh nhân vật nói trên, hình tượng viên cảnh sát mang về tượng vàng thứ ba cho Sean Penn cũng rất độc đáo. Cũng được xây dựng khác với truyền thống, y vừa vĩ cuồng trong tham vọng cá nhân, vừa biến thái và lập dị với các thói xấu không chút che giấu. Khác bới hình ảnh những người thực thi công lí nghiêm túc, sau cuối nhân vật này rồi sẽ cho thấy y chỉ là con rối bị điều kiển, nơi quyền lực và sự tàn bạo đến từ những người cao hơn và quyền lực hơn nhưng thường náu mình. Chiến thắng của Penn trước nam diễn viên kì cựu người Thụy Điển Stellan Skarsgård của phim Sentimental Value (tựa Việt: Căn nhà kí ức) có phần lớn là bởi được xây dựng tính cách thú vị, vì không thể phủ nhận chỉ cần diễn ổn, thì nhân vật này vẫn nổi bật đặc biệt.
Điều thứ hai góp phần mang đến thành công cho bộ phim này nằm ở khâu diễn xuất. Với việc có đến 4 đề cử diễn xuất cùng chiến thắng Tuyển chọn diễn viên xuất sắc nhất, kết hợp cùng kịch bản tốt, tất cả đã tạo nên sự thuyết phục. Chẳng hạn DiCaprio không cố gào thét hay “ra vẻ”, mà chỉ bằng những cử động nhỏ trên gương mặt, sự tuyệt vọng lẫn bàng hoàng đã được thể hiện tinh tế. Những vai khác của Teyana Taylor, Sean Penn hay Benicio Del Toro cũng được hậu thuẫn bởi tính cách nhân vật không trùng lặp, giúp cho tác phẩm giữ được sự hấp dẫn từ kịch bản “tĩnh” đến cảnh phim “động”.
Điều thứ ba và cũng là quan trọng nhất giúp bộ phim được gọi tên là bởi sự phản chiếu sống động câu chuyện ngày nay. Khi theo dõi Trận chiến sau trận chiến, không khó nhận ra một nước Mĩ hỗn loạn với các vấn đề di cư, nhập cư gần như song song với bối cảnh hiện nay đã được tái hiện, khi các hoạt động của Cơ quan Hải quan và Di trú Mĩ hiện đang gây ra làn sóng chỉ trích. Kết hợp với “hệ thống tinh hoa” biến chất, đầy quyền lực nhưng thường bị giấu nhẹm đi như vụ Jeffrey Epstein, thì rõ ràng sự đối chiếu và tính thời điểm đã giúp tác phẩm được chú ý đặc biệt. Trong số 10 phim được đề cử Phim hay nhất, duy nhất tác phẩm này có hơi thở thời đại và không thể phủ nhận đó là điểm cộng lớn. Điều này còn chưa nói đến xét đến cùng, Oscar vẫn là giải thưởng của điện ảnh Mĩ, vì vậy câu chuyện của đất nước này càng có ưu thế.
Từ đây, thông điệp rõ ràng mà nó mang đến là rất mạnh mẽ. Trên sân khấu nhận giải, nhà làm phim Paul Thomas Anderson đã trao vinh dự này cho các con mình khi ông nói: “Tôi viết kịch bản phim này cho thế hệ sau như lời xin lỗi về mớ hỗn độn mà chúng ta đã và đang để lại trên thế giới này”. Ông sau đó cũng bày tỏ hy vọng thế hệ trẻ sẽ giúp khôi phục “lẽ phải và sự tử tế”, qua đó có thể xem đây là một thông điệp cần thiết hơn cả, nơi giữa cảnh nhiễu nhương, điện ảnh đã đóng vai trò như lời cảnh tỉnh, từ đó hi vọng tương lai tốt đẹp hơn cho nhân loại này.
Các chiến thắng khác
Bên cạnh Trận chiến sau trận chiến làm nên kì tích, một bộ phim khác cũng thành công đặc biệt tại Oscar năm nay là Sinners (tựa Việt: Tội đồ). Nắm giữ kỉ lục là tác phẩm nhận được số đề cử lớn nhất trong lịch sử gần 100 năm của giải thưởng này với con số 16, bộ phim sau cùng đã mang về 4 tượng vàng ở các hạng mục Nhạc phim xuất sắc nhất, Kịch bản gốc hay nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất (cho Michael B.Jordan) và Quay phim xuất sắc nhất (cho Autumn Durald Arkapaw). Trong đó 2 hạng mục đầu không quá bất ngờ, khi suốt 3 tháng điện ảnh vào mùa trao giải, Sinners hầu như quét sạch giải thưởng này ở mọi sự kiện.
3 chiến thắng diễn xuất tại Oscar năm nay.
Xoay quanh chủ đề phân biệt chủng tộc, đạo diễn kiêm biên kịch Ryan Coogler đã tạo nên một tác phẩm vô cùng sáng tạo, khi kết hợp câu chuyện của nước Mĩ thế kỉ 19 với hình tượng ma cà rồng vốn được biết đến là đặc trưng của phương Tây. Không dừng ở đó, bằng các chất liệu âm nhạc như Country, Soul, Jazz, Gospel... bộ phim cũng ca ngợi văn hóa da màu. Với diễn xuất thuyết phục, Jordan cũng ghi tên mình “một phát ăn ngay” tại giải thưởng này, dù những diễn viên da màu mà anh tri ân trong bài phát biểu nhận giải như Jamie Foxx, Will Smith... không hề dễ dàng để được tôn vinh. Ngoài những điều đó, tượng vàng của Arkapaw cũng đầy ý nghĩa, khi cô trở thành nhà quay phim nữ đầu tiên chiến thắng hạng mục này. 2 thành tích này cho thấy Viện Hàn Lâm Khoa học và Điện ảnh Hoa Kì ít nhiều đã quan tâm hơn đến tính công bằng và sự bình đẳng trong việc tôn vinh, khi suốt nhiều năm, việc bỏ qua những cộng đồng yếu thế như phụ nữ, người da màu, LGBTQ+... đã bị lên án liên tục.
Ở mảng diễn xuất, từ việc “quét sạch” các giải tiền Oscar, nữ minh tinh Ireland Jessie Buckley cũng được gọi tên là Nữ chính xuất sắc nhất cho màn hóa thân trong phim Hamnet, xoay quanh cuộc đời nhiều thăng trầm của đại văn hào William Shakespare. Cùng Cillian Murphy thắng Nam chính xuất sắc nhất ở Oscar 2024 với Oppenheimer và những tên tuổi như Colin Farrell hay trẻ hơn: Paul Mescal, Barry Keoghan, Saoirse Ronan... đảo quốc này đang cho thấy sự trỗi dậy của mình với những tên tuổi thành công toàn cầu. Hoàn thiện cho bộ tứ diễn xuất năm nay là nữ diễn viên gạo cội Amy Madigan với vai phụ ấn tượng trong phim kinh dị Weapons (tựa Việt: Giờ mất tích). Với tạo hình ám ảnh, màn thể hiện của ngôi sao 75 tuổi có độ nhận diện cao, qua đó giúp bà chạm đến tượng Oscar đầu tiên sau nhiều thập kỉ cống hiến. Chiến thắng này cũng phần nào đó tôn vinh sự nghiệp dài rộng đã có.
Không chỉ đem đến sự công bằng về giới tính, màu da cũng như tri ân tên tuổi gạo cội, Oscar 2026 cũng làm rất tốt việc cân bằng tính quốc tế, để tuy là giải thưởng của Viện Hàn Lâm Mĩ, nhưng tầm nhìn sau cuối lại rộng lớn hơn cả. Năm nay, Sentimental Value xoay quanh một cặp cha con là các diễn viên, từ đó khắc họa những đổ vỡ, rạn nứt trong một gia đình đã chiến thắng Phim nước ngoài hay nhất. Dẫu có đến 4 đề cử diễn xuất nhưng không được gọi tên, tuy vậy với tượng vàng này, nhà làm phim Joachim Trier cũng được ủi an. Đến từ châu Á, Hàn Quốc tiếp tục ghi tên mình như cường quốc văn hóa đang lên, khi sau chiến thắng của điện ảnh (Oscar cho Parasite – Ký sinh trùng), văn chương (Nobel cho Han Kang), truyền hình (Emmy cho Beef), thì phim hoạt hình đã có bước tiến, khi Kpop Demon Hunters thắng 2 giải Phim hoạt hình xuất sắc và Bài hát gốc hay nhất trao cho Golden.
MINH TUẤN