Cao Lỗ là danh tướng thời dựng nước, người gắn với nỏ thần giữ nước, đồng thời là biểu tượng văn hóa – lịch sử được lưu truyền bền bỉ trong đời sống vùng Kinh Bắc. (Thực hiện: NGUYỄN VĂN HẢI)
Có những vùng đất mà mỗi tấc đất đều mang trong mình lớp trầm tích lịch sử. Có những con người, dẫu đã lùi xa hàng nghìn năm, vẫn hiện diện như một biểu tượng không thể phai mờ. Tại xã Cao Đức, tỉnh Bắc Ninh, hình bóng Tướng quân Cao Lỗ vẫn được gìn giữ qua lễ hội, qua ký ức dân gian và trong chính đời sống cộng đồng.
Mỗi độ tháng Ba âm lịch, dòng người lại tìm về đền thờ ông, không chỉ để dâng hương, mà còn để lắng nghe tiếng vọng của lịch sử, chạm vào một phần cội nguồn dân tộc.
Lễ hội đền Cao Lỗ Vương tại xã Cao Đức, Tỉnh Bắc Ninh được gìn giữ và hiện diện trong đời sống cộng đồng như một nét văn hoá truyền thống.
Dấu ấn danh tướng thời dựng nước
Trong buổi đầu lịch sử, thời Âu Lạc dưới triều An Dương Vương là giai đoạn đặt nền móng cho nhà nước sơ khai. Trong hành trình ấy, Tướng quân Cao Lỗ nổi lên như một nhân vật đặc biệt vừa là tướng lĩnh, vừa là biểu tượng của trí tuệ sáng tạo.
Theo truyền thuyết, ông là người chế tạo nỏ thần, một loại vũ khí liên châu có sức sát thương lớn, góp phần bảo vệ quốc gia. Đồng thời, ông tham gia xây dựng thành Cổ Loa, một công trình quân sự quy mô, thể hiện tư duy chiến lược và năng lực tổ chức của người Việt cổ.
Không chỉ là yếu tố huyền thoại, hình ảnh Cao Lỗ còn phản ánh sự kết hợp giữa kĩ thuật và nghệ thuật quân sự, một nền tảng quan trọng giúp một quốc gia nhỏ tồn tại trong bối cảnh đầy biến động.
Đại biểu, lãnh đạo địa phương và du khách hằng năm vẫn đến dâng hương tại đền thờ Tướng quân Cao Lỗ.
Mùa hội, nơi lịch sử sống dậy
Tại vùng đất Kinh Bắc, lễ hội đền Cao Lỗ không chỉ là sinh hoạt văn hóa, mà còn là không gian kí ức cộng đồng.
Tiếng trống hội vang lên từ sớm. Khói hương bảng lảng trước sân đền, tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa gần gũi. Đoàn rước kiệu di chuyển chậm rãi như nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại.
Một cụ cao niên chia sẻ: “Rước kiệu không chỉ là nghi thức, mà là cách để con cháu nhớ mình đến từ đâu”. Chính điều giản dị ấy làm nên giá trị sâu sắc của lễ hội.
Nếu phần lễ mang tính thiêng, thì phần hội lại rộn ràng, sống động. Các trò chơi dân gian như tổ tôm, kéo co, vật, cờ tướng… diễn ra trong không khí hào hứng, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Mỗi trò chơi không chỉ để giải trí mà còn phản ánh đời sống văn hóa thể hiện tinh thần đoàn kết, thượng võ và tư duy chiến lược. Tất cả tạo nên một bức tranh sinh động, nơi truyền thống được “cất tiếng” trong đời sống hiện đại.
Vật cổ truyền một môn thể thao rèn luyện sức khoẻ được tổ chức thường xuyên tại làng Cao Đức trong những ngày lễ hội.
Âm sắc làng quê và đời sống cộng đồng
Khi chiều xuống, sân đền trở nên ấm áp với những làn điệu quan họ, chèo dân gian. Không cần sân khấu cầu kì, chính sự mộc mạc lại tạo nên sức hút riêng.
Bên cạnh đó, khu trưng bày sản phẩm làng nghề, OCOP của Bắc Ninh cũng góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa địa phương. Lễ hội vì thế không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn là dịp quảng bá hình ảnh quê hương.
Những năm gần đây, lễ hội đền Cao Lỗ ngày càng được tổ chức bài bản, thu hút đông đảo du khách. Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, mà còn trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc.
Việc bảo tồn nghi thức truyền thống song song với đổi mới tổ chức đã giúp lễ hội giữ được bản sắc, đồng thời thích ứng với đời sống hiện đại. Qua đó, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương và quảng bá hình ảnh vùng đất giàu truyền thống.
Lễ rước kiệu truyền thống được duy trì như nét đẹp văn hoá trong những ngày lễ.
Kí ức và sự tiếp nối
Lễ hội, suy cho cùng, là một cách con người gìn giữ kí ức. Ở đó, quá khứ không chỉ được kể lại, mà được sống lại trong hiện tại.
Mỗi mùa hội, người dân không chỉ tham dự một sự kiện, mà còn tham gia vào một kí ức chung. Kí ức ấy không bất biến, mà luôn được làm mới qua từng thế hệ.
Chính sự tiếp nối linh hoạt ấy giúp lễ hội không trở thành “di tích tĩnh”, mà luôn sống động trong đời sống cộng đồng. Trong bối cảnh hiện đại, những không gian như lễ hội đền Cao Lỗ càng trở nên quan trọng giúp con người hiểu mình là ai, và giữ được bản sắc giữa dòng chảy đổi thay.
Khi hội tan, không gian trở lại yên tĩnh, nhưng kí ức vẫn còn đó, lặng lẽ, bền bỉ, như mạch chảy không ngừng của lịch sử dân tộc.
NGUYỄN VĂN HẢI