Một ngày cuối tuần, chúng tôi tìm về Khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy Bình Thuận (cũ) ở Sa Lôn, nay thuộc xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng. Từ chân núi nhìn lên, những vạt rừng xanh thẫm ôm lấy các triền đá dựng đứng, tạo nên vẻ đẹp hoang sơ, trầm mặc. Địa hình hiểm trở với vách đá, cây rừng và những lối đi quanh co khiến nơi đây vừa mang nét bí ẩn của đại ngàn, vừa gợi mở câu chuyện về một căn cứ cách mạng từng giữ vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Đón chúng tôi tại khu di tích, anh Võ Cáp, Trưởng ban Quản lý khu di tích, giới thiệu về vùng đất gắn liền với những năm tháng hoạt động của Tỉnh ủy Bình Thuận trước đây. Theo anh Cáp, Sa Lôn theo tiếng K’Ho mang ý nghĩa là “dòng nước Mẹ”. Trong khu căn cứ có con suối nhỏ uốn lượn qua rừng, dòng chảy quanh co như thân rồng, được gọi là suối Chín Khúc. Dòng nước ấy không chỉ góp phần nuôi dưỡng hệ sinh thái rừng tự nhiên, mà còn từng là nguồn sống quan trọng của cán bộ, chiến sĩ trong những năm tháng chiến tranh.
“Khu căn cứ rộng gần 11ha, nằm giữa rừng tự nhiên, địa thế hiểm trở nhưng có vị trí chiến lược quan trọng. Từ đây có thể quan sát, kết nối với vùng đồng bằng ven biển thuộc huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận trước đây. Trong kháng chiến chống Mỹ, Thường vụ Tỉnh ủy Bình Thuận đã chọn dãy núi Sa Lôn làm căn cứ để lãnh đạo phong trào kháng chiến”, anh Võ Cáp chia sẻ.
Các em học sinh tiêu biểu của Trường THCS Trần Phú, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng tham quan và dâng hương tại Đài tưởng niệm Khu di tích Căn cứ Tỉnh uỷ Bình Thuận cũ tại Sa Lôn.
Sau lễ viếng tại Đài tưởng niệm, chúng tôi bắt đầu hành trình vào căn cứ. Những bậc thang đá nối nhau xuyên qua rừng già. Dưới ánh nắng sớm, những vòm cây cổ thụ đan cài, lọt xuống nền đất ẩm các vệt sáng mong manh. Rêu phủ xanh những bậc đá, những giọt sương còn đọng trên lá, tiếng chim ríu rít hòa cùng tiếng gió luồn qua khe núi và tiếng suối róc rách từ xa vọng lại.
Khung cảnh thanh bình hôm nay khiến ít ai hình dung được những gian lao mà vùng đất này từng trải qua. Thế nhưng, càng đi sâu vào rừng, những dấu tích của căn cứ dần hiện ra, đưa chúng tôi trở về với một thời kháng chiến đầy thử thách. Sau mỗi vách đá, mỗi lối mòn là những câu chuyện về sự kiên cường, lòng quả cảm và ý chí bám trụ của những người đã chọn nơi đây làm điểm tựa cho phong trào cách mạng.
Theo giới thiệu của Ban Quản lý khu di tích, Sa Lôn hiện còn lưu giữ nhiều dấu tích gắn với quá trình sinh hoạt, làm việc và chiến đấu của các đồng chí lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Cơ quan Tỉnh ủy Bình Thuận trong kháng chiến chống Mỹ, như hầm trú ẩn, lán trại, bếp Hoàng Cầm, hội trường cùng nhiều hiện vật có giá trị lịch sử.
Không gian trưng bày Nhà truyền thống Khu di tích Căn cứ Tỉnh ủy Bình Thuận.
Đáng chú ý, khu di tích đang bảo quản 277 hiện vật gốc do các cựu chiến binh trao tặng và 219 hiện vật khác được sưu tầm, trưng bày tại Nhà truyền thống. Những chiếc bi đông đã cũ, ngọn đèn dầu, chiếc võng dù bạc màu hay các vật dụng sinh hoạt, dụng cụ phục vụ chiến đấu tuy giản dị nhưng chứa đựng những câu chuyện sâu sắc về cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ giữa đại ngàn.
Một trong những điểm dừng chân để lại nhiều ấn tượng với chúng tôi là hầm bếp Hoàng Cầm. Tại đây, đoàn học sinh Trường Trung học cơ sở Trần Phú, phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng, chăm chú lắng nghe hướng dẫn viên giới thiệu về nơi từng bảo đảm những bữa ăn cho cơ quan Tỉnh ủy trong những năm tháng chiến tranh.
Giữa không gian tĩnh lặng của núi rừng, câu chuyện về căn bếp năm xưa gợi lên hình ảnh những người làm công tác hậu cần âm thầm, tận tụy. Khi cán bộ, chiến sĩ phải đối mặt với hiểm nguy, những người nuôi quân vẫn bền bỉ lo từng bữa cơm, từng nguồn nước, góp phần duy trì sức khỏe và bảo đảm sức chiến đấu cho cả cơ quan. Công việc tưởng như thầm lặng ấy chính là một mắt xích quan trọng trong thế trận kháng chiến, nơi mỗi người đều có vị trí và trách nhiệm của mình.
Từ bếp Hoàng Cầm, chúng tôi tiếp tục men theo những lối đi khúc khuỷu để tìm đến hầm hội trường cơ quan Tỉnh ủy. Có đoạn đường dốc phải bước chậm trên những bậc đá, có đoạn lại men theo sườn núi dưới những tán cây rậm rạp. Càng đi sâu, sự hiểm trở của địa hình càng hiện rõ. Những vách đá, khe núi và lớp cây rừng dày đặc phần nào giúp chúng tôi hình dung những trở ngại mà cán bộ, chiến sĩ từng vượt qua để duy trì hoạt động, giữ vững liên lạc và bảo vệ cơ quan trước sự càn quét, truy lùng của địch.
Hội trường nơi tổ chức hội họp của Cơ quan Tỉnh uỷ.
Trước cửa hầm hội trường, chúng tôi dừng lại khá lâu. Nơi đây từng là địa điểm quan trọng để cán bộ lãnh đạo hội họp, nắm tình hình và tổ chức phong trào kháng chiến. Những gì còn lại không nhiều, nhưng đủ để người đến thăm cảm nhận phần nào cuộc sống và hoạt động của cơ quan Tỉnh ủy trong lòng núi.
Đứng giữa rừng già, nhìn vào khoảng tối của cửa hầm, chúng tôi càng thấm thía giá trị của hai chữ “bám trụ”. Đó không đơn thuần là việc ở lại một địa bàn hiểm trở, mà còn là sự kiên định trước gian khổ, là quyết tâm giữ vững cơ quan lãnh đạo, duy trì mạch chỉ đạo cách mạng trong hoàn cảnh đầy thử thách. Mỗi cuộc họp, mỗi quyết định được đưa ra từ nơi đây đều gắn với trách nhiệm đối với phong trào đấu tranh và cuộc sống của đồng bào.
Hôm nay, những người đến thăm khu di tích có thể dừng chân chụp ảnh bên cửa hầm, lưu lại kỷ niệm giữa không gian xanh mát nhưng đằng sau những khuôn hình bình yên ấy là một quá khứ không thể lãng quên. Nơi từng in dấu bước chân khẩn trương của cán bộ, chiến sĩ, từng chứng kiến những đêm dài lo việc nước, giờ đây trở thành không gian để các thế hệ tìm hiểu lịch sử, tri ân những người đã cống hiến cho sự nghiệp giải phóng quê hương.
Rời khu vực các hầm trú ẩn, chúng tôi men theo con đường giữa rừng, phóng tầm mắt xuống vùng dân cư Sa Lôn. Những mái nhà của đồng bào K’Ho nép mình dưới chân núi, giữa màu xanh của cây rừng và bầu trời rộng mở. Cuộc sống bình yên hôm nay tạo nên sự tương phản sâu sắc với những năm tháng chiến tranh mà vùng đất này từng trải qua.
Giữa lòng núi Sa Lôn, rừng vẫn xanh, suối Chín Khúc vẫn lặng lẽ chảy qua những triền đá. Thiên nhiên đang tiếp tục nuôi dưỡng sự sống, còn những dấu tích cách mạng vẫn âm thầm kể chuyện về một thời không thể nào quên. Phía sau vẻ thanh bình hôm nay là biết bao con người đã gửi lại nơi này tuổi trẻ, niềm tin và những năm tháng đẹp nhất của đời mình.
HOÀNG DANH
VNQD