Trải qua 80 năm thành lập, xây dựng và trưởng thành, Quân đội nhân dân Việt Nam đã lập được nhiều chiến công “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, là lực lượng đóng vai trò nòng cốt trong công cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Những chiến công vang dội ấy vừa là thành quả tập thể của một đội quân anh hùng “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân chiến đấu, hi sinh”, vừa mang dấu ấn cá nhân đậm nét của các vị tướng lĩnh. Các vị tướng trong Quân đội nhân dân Việt Nam có xuất thân rất đa dạng. Người là thầy giáo vì hoàn cảnh đất nước phải cầm quân ra trận như Đại tướng Võ Nguyên Giáp; người là bậc trí thức tài năng đã từ bỏ cuộc sống giàu sang nơi trời Âu hoa lệ về quê hương chế tạo vũ khí cho quân đội chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù như Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa; lại có người được nước bạn phong tướng trở thành “lưỡng quốc tướng quân” như tướng Nguyễn Sơn... Trong bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu 2 vị tướng nổi tiếng của Quân đội Nhân dân Việt Nam trưởng thành từ những ngày đầu thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ở rừng Trần Hưng Đạo vào ngày 22 tháng 12 năm 1944 lịch sử.
1. Thiếu tướng Hoàng Sâm (1915 - 1968)
Thiếu tướng Hoàng Sâm
Thiếu tướng Hoàng Sâm tên thật là Trần Văn Kỳ, quê tại huyện Tuyên Hóa tỉnh Quảng Bình (nay là xã Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Trị). Sinh ra trong một gia đình nghèo khó, ông phải lăn lộn kiếm sống từ nhỏ, thậm chí từng phải ra nước ngoài làm thuê kiếm kế sinh nhai. Trong thời gian ở Thái Lan, do nhanh nhẹn, thông minh, ông được Bác Hồ (khi đó đang hoạt động tại đây với bí danh Thầu Chín) chọn làm người liên lạc cho mình. Dưới sự dìu dắt, hướng dẫn, chỉ bảo của Bác, ông dần giác ngộ lí tưởng cách mạng, có nhiều hoạt động có ích cho phong trào cách mạng. Năm 16 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1934, ông bị lộ, bị mật thám Thái Lan bắt giam, trao cho Lãnh sự quán Pháp, sau đó bị trục xuất. Theo yêu cầu của tổ chức, ông không về nước mà sang Trung Quốc học tập. Sau khi học tập xong ông trở về nước tiếp tục tham gia các hoạt động cách mạng trong nước, đảm nhiệm nhiều chức vụ khác nhau như Đội trưởng Đội du kích Cao Bằng, Đội trưởng Đội vũ trang tuyên truyền của Tổng bộ Việt Minh… Khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập vào ngày 22/12/1944, ông vinh dự được đảm nhiệm chức vụ đội trưởng. Thiếu tướng Hoàng Sâm là người chỉ huy đội đánh các trận Phai Khắt, Nà Ngần, mở ra một chương đầu chói lọi của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Năm 1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh kí Sắc lệnh 111/SL phong quân hàm Thiếu tướng cho ông.
Trong kháng chiến chống Pháp, với tài năng và uy tín của mình Thiếu tướng Hoàng Sâm được Đảng và Quân đội tín nhiệm, giao phó nhiều nhiệm vụ trọng yếu. Ông lần lượt giữ các cương vị quan trọng trong chính quyền cách mạng và quân đội như Khu trưởng Liên khu 2, Khu trưởng Liên khu 3, Chỉ huy mặt trận Tây Tiến, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 304, Chỉ huy trưởng Mặt trận Trung Lào, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 320… Sau thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, vào năm 1955, ông tham gia tiếp quản Hải Phòng, được cử làm Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính thành phố, đến tháng 6 năm 1957 ông làm Tư lệnh Quân khu Tả Ngạn.
Trong kháng chiến chống Mĩ, Thiếu tướng Hoàng Sâm lần lượt giữ các chức vụ Tư lệnh Quân khu 3, Tư lệnh Quân khu Hữu ngạn, Tư lệnh Quân khu Trị-Thiên.
Tướng Hoàng Sâm hi sinh ngày 15 tháng 12 năm 1968 trong một trận rải bom B52 oanh tạc của Mĩ tại chiến trường Trị-Thiên.
Hiện tên ông được đặt cho một con đường tại thành phố Hà Nội.
2. Đại tướng Hoàng Văn Thái (1915 - 1986)
Đại tướng Hoàng Văn Thái
Đại tướng Hoàng Văn Thái tên thật là Hoàng Văn Xiêm, quê thị trấn Tiền Hải, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (nay là xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên). Nhà nghèo nhưng ông nổi tiếng thông minh, ham học từ nhỏ. Năm 15 tuổi, chứng kiến cuộc nổi dậy của nhân dân Tiền Hải hưởng ứng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, ông bắt đầu chịu ảnh hưởng, tìm hiểu và gia nhập tổ chức cách mạng. Ông hoạt động trong phong trào Mặt trận bình dân, tổ chức các hội Tương tế, Ái hữu, tham gia chống thuế, chống bắt phu, bắt lính; tuyên truyền và tổ chức xây dựng cơ sở cách mạng trong nhân dân.
Năm 1940 sau khi được địch thả vì không chứng cứ, ông hoạt động bí mật ở căn cứ Lạng Giang, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh), tham gia xây dựng và làm Đội trưởng Đội Cứu quốc quân Bắc Sơn. Tháng 9 năm 1941 ông được cử đi học quân sự tại trường Liễu Châu - Trung Quốc. Đến tháng 10 năm 1944 ông về nước. Khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân thành lập, ông được phân công phụ trách công tác tình báo và tác chiến. Tháng 6 năm 1945, ông đảm nhiệm chức vụ Hiệu trưởng Trường Quân chính kháng Nhật, phụ trách công tác đào tạo cán bộ quân sự cho quân đội và đến tháng 9 năm 1945, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ định làm Tổng Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu.
Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng.
Trong kháng chiến chống Pháp, trên cương vị Tổng Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu, tướng Hoàng Văn Thái đã tham gia vào công tác tham mưu nhằm bảo đảm chiến thắng cho nhiều chiến dịch quan trọng, tiêu biểu là chiến dịch Điện Biên Phủ.
Sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng, ông đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng quân đội chính quy. Năm 1958 ông là Chủ nhiệm Tổng cục Quân huấn kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Thể dục Thể thao Nhà nước.
Năm 1959, ông được phong hàm Trung tướng.
Trong các năm từ 1961 - 1963 ông được cử đi học tại Học viện Quân sự Cấp cao Bắc Kinh (Trung Quốc).
Khi Mĩ trực tiếp đưa quân vào miền Nam, ông được Đảng và Quân đội tín nhiệm giao nhiệm vụ trấn giữ vùng giới tuyến quan trọng là khu V. Tháng 8 năm 1966 ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu V. Khi chiến tranh leo thang, ông được cử vào miền Nam, giữ chức Phó Bí thư Trung ương Cục, Phó Bí thư Quân ủy miền, kiêm Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam. Trong thời kì này, ông là tư lệnh của nhiều chiến dịch lớn như chiến dịch Lộc Ninh, chiến dịch Tây Ninh, sự kiện Tết Mậu Thân 1968, chiến dịch Xuân hè 1972...
Năm 1974 ông được phong quân hàm Thượng tướng.
Sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ông đảm nhiệm vai trò Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.
Năm 1980 ông được phong quân hàm Đại tướng.
Năm 1986 Đại tướng Hoàng Văn Thái qua đời vì tuổi cao sức yếu.
Với những cống hiến lớn lao cho cách mạng và Quân đội, Đại tướng Hoàng Văn Thái đã được Đảng, Nhà nước và Quân đội tặng thưởng nhiều huân, huy chương cao quý như Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh... Ông được ca ngợi là một trong bốn vị tướng giỏi nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam sau Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Hiện tên ông được đặt cho một con đường tại thành phố Hà Nội.
TÂM ANH
VNQD