Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Hãy "vay mượn" cha ông rồi "trả lại" gấp bội

- P.V: Chào anh Vũ Đình Tuấn, anh đã từng nói rằng: “Sáng tạo nghệ thuật là để giải thoát và hiện thực hóa những ước muốn của mình”. Điều này đã ảnh hưởng thế nào đến khuynh hướng sáng tác của anh?

+ Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Đúng như vậy! Những gì khó thành thực ngoài đời thì thể hiện vào tranh, kể cả những điều không thể. Ví dụ: Muốn được hóa thành chim, thành hoa, muốn bay trong không trung, muốn được là Vua , Hoàng hậu, muốn hạnh phúc, bình yên v.v. Cộng với một chút siêu thực trong hình thức thể hiện ,thế là xong. Tác phẩm hoàn thành như ý thế là mãn nguyện và thấy được giải thoát. Và tôi thường ngây ngất với cảm giác đó rất lâu. Khuynh hướng của tôi là mong muốn, cảm xúc riêng + siêu thực + trang trí + đồng hiện. Khi còn thiếu một trong 3 yếu tố đó thì tác phẩm của tôi chưa thể hoàn thành.

Họa sĩ Vũ Đình Tuấn

+ Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Mỹ thuật thế giới đã và đang ghi nhận một nền mỹ thuật Việt Nam với không ít những tên tuổi và những tác phẩm có giá trị. Nhiều tác phẩm của các họa sỹ trẻ đã xuất hiện và được chú ý trong những triển lãm mỹ thuật quốc tế hay những phiên đấu giá nghệ thuật chuyên nghiệp và uy tín. Thế nhưng thực tế là mỹ thuật của chúng ta chưa đủ sức mạnh để gây ảnh hưởng đến mỹ thuật thế giới. Ví dụ: Trung Quốc mỹ thuật của họ có thể gây xôn xao dư luận, tác động tích cực đến khu vực và làm nghiêng ngả toàn cầu. Chúng ta chưa làm được việc như vậy. Vị trí của chúng ta rất khiêm tốn. Theo tôi trên bản đồ quốc tế mỹ thuật Việt là một dấu chấm Đỏ, gây được chú ý nhưng chưa có sức lan tỏa. Cần phải nỗ lực rất lớn trong một thời gian dài nữa.

- P.V: Gần đây, trong giới bình luận rộ lên việc trong một vài triển lãm, những giải cao lại được trao cho các tác phẩm được cho rằng ảnh hưởng rất rõ phong cách sáng tạo, tư tưởng, chủ đề... của một (hoặc một vài) họa sĩ tên tuổi khác trên thế giới. Anh nhìn nhận điều đó như thế nào?

+ Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Sự ảnh hưởng ở nhiều thế kỷ trước là hoàn toàn bình thường thế nên mới có khái niệm Trường phái. Ngày nay thì khác; cá nhân và riêng biệt là độc tôn. Tôi nghĩ dư luận không thực sự thông thái và thường mang tính “Adua”.

Sự ảnh hưởng có ở trong sự tiếp thu nhưng nó có chừng mực và ranh giới cho phép. Tôi cho rằng trong nghệ thuật chấp nhận khái niệm “Ảnh hưởng” một cách đúng nghĩa, chừng mực để học hỏi, phát triển chứ không phải để cạnh tranh. Thế giới cũng đã từng công nhận những tương đồng ảnh hưởng của Bracque va Picasso; Klimt va Egon Schiele v.v. trong không ít tác phẩm. Thế giới hiện đại cũng không ít lần tôn vinh tài năng của Nguyễn Đình Đăng khi ông bước đi tự tin trên con đường rực rỡ của bậc thầy siêu thực Savaldo Dali. “Ảnh hưởng”có thể phù hợp với không ít những người mới bắt đầu công việc sáng tác. Điều quan trọng nhất là phải thẳng thắn hiểu rằng: Mình đang ảnh hưởng ai? Ai là bậc thầy của mình? để cư xử cho đúng “Đạo”. Không có chỗ cho sự “Nhái tranh” hay “Đạo tranh”. Tôi nghĩ những người làm nghệ thuật thực thụ dù là trong cuộc hay ngoài cuộc sẽ có những bài học kinh nghiệm quý từ những vụ việc mà công chúng đã lên tiếng trong thời gian qua.

- P.V: Cá nhân anh có đặc biệt quan tâm đến phong cách sáng tạo của một người cụ thể nào không?

+ Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Không! Có quá nhiều tài năng để chúng ta ngưỡng mộ. Tôi thích “cách làm việc thông minh ” của PICASSO. Tôi cho rằng KLIMT thực sự “vĩ đại”vì “ảnh hưởng sâu rộng” của ông tới nhiều thế hệ họa sỹ trên toàn thế giới là không thể phủ nhận. Tôi thích và trân trọng NGUYỄN TƯ NGHIÊM bởi “con đường sáng tạo lộng lẫy và sâu sắc”. Thế nhưng hiện nay tôi không đặc biệt quan tâm đến phong cách sáng tạo của ai ngoài phong cách của bản thân tôi.(cười)

- P.V: Anh là người đã đi nhiều nơi, có dịp quan sát, tiếp nhận những tinh hoa của nhiều nền mỹ thuật thế giới, khi quay trở lại với mỹ thuật Việt Nam, với rất nhiều những giá trị truyền thống ẩn sâu dưới hàng ngàn năm lịch sử, cảm nhận của anh là gì?

+Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Giá trị truyền thống của Việt Nam đẹp và đáng tự hào nhất. Tôi sẽ thực sự tự tin khi khoe với thế giới những giá trị đó. Thế hệ hôm nay phải học hỏi cha ông rất nhiều trong việc sáng tạo ra những giá trị riêng của dân tộc mình. Các cụ xưa đã rất giỏi trong việc “tiếp thu, tiếp biến” tinh hoa nhân loại cộng với bản sắc để tạo nên nền văn hóa Việt đẹp và riêng biệt. Sẽ thật đáng tiếc nếu các họa sỹ hôm nay không quan tâm đến điều này. Thật tai hại khi chúng ta không tạo ra giá trị mới từ việc tiếp thu truyền thống. Một nền mỹ thuật nhạt nhòa và lai căng nếu không bắt đầu từ truyền thống. Chẳng có giá trị tốt đẹp nào tự dưng từ trên trời rơi xuống. Nếu cho là “vay mượn” thì trước hết hãy vay mượn cha ông rồi “trả lại” bằng gấp bội giá trị mới thì thật đáng tự hào.

- P.V: Đối với một họa sĩ trẻ tuổi, điều khó khăn nhất họ vấp phải khi bắt đầu sáng tác là gì?

+Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Khát vọng “nổi tiếng”và “giàu có” đánh lạc hướng sáng tạo của họ. Họ thích tên của mình được bàn luận nhiều trên các diễn đàn, mở tung tóe các cuộc triển lãm riêng, chung; thích được coi như là một hiện tượng và nhân cơ hội đó hét giá tranh cao ngất trời. Trong khi đó chẳng ai nhớ đến một tác phẩm nào của họ.

- P.V: Anh đang là giảng viên đồ họa của trường Đại học Mỹ thuật. Và đồ họa, trên thế giới, đã và đang là một ngành mà khả năng sáng tạo vô tận của nó ảnh hưởng lớn tới rất nhiều lĩnh vực đời sống xã hội. Ở ta thì sao?

+ Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Đồ họa ứng dụng thì tôi không đề cập. Đồ họa tạo hình độc lập thì còn manh mún, xa lạ. Những họa sỹ hay và những tác phẩm hay phần lớn đều tỏa sáng ở ngoài Việt Nam. Đó là điều mà chúng ta cần phải suy nghĩ. Tôi hy vọng vào những người trẻ.

- P.V: Trong giới, anh được đánh giá là một người biết tiếp thu những tinh hoa của phương Đông, phương Tây, những giá trị truyền thống và hiện đại, thể hiện nó trong các tác phẩm của mình, tạo ra một phong cách riêng. Anh đặc biệt có hứng thú với loại hình nào?

+Họa sĩ Vũ Đình Tuấn: Về chất liệu tôi đặc biệt thích khắc gỗ và lụa. Tôi thích sự pha trộn ngoạn mục giữa siêu thực, trang trí, đồng hiện. Tôi thích làm việc với khuôn khổ lớn. Nhưng trên hết tôi thích tác phẩm của mình mang nhiều giá trị truyền thống - nó có nghĩa với bản thân tôi và phù hợp với cái “tạng” của tôi. Tôi không chủ ý tạo ra sự hiện đại mà chỉ có mong muốn nhìn nhận truyền thống bằng tư duy của riêng mình để thay đổi và tôn vinh truyền thống. Thật cảm ơn những công chúng quan tâm và đồng cảm với con đường mà tôi đang đi.

- P.V: Xin cảm ơn họa sĩ Vũ Đình Tuấn đã tham gia cuộc trao đổi. Hi vọng có dịp mời anh cộng tác với tạp chí ở mảng mỹ thuật. Chúc anh luôn mạnh khỏe và dồi dào sức sáng tạo

NGUYỄN XUÂN HẢI thực hiện