Được cảnh sát Trung Quốc khuyên đọc, Đặc nhiệm chống lừa đảo của Thường Thư Hân là tác phẩm thiết thực, sống động về tội phạm công nghệ cao, qua đó phơi bày số phận của những con người dưới đáy xã hội và hành trình tìm ra ánh sáng công lí.
Đặc nhiệm chống lừa đảo gây chú ý bởi đã kết hợp các yếu tố dân gian và hiện đại độc đáo.
Những năm gần đây, văn học mạng Trung Quốc bất ngờ gây chú ý với một nhà văn vô cùng đặc biệt: Thường Thư Hân. Theo đó, ông được mệnh danh là “quát kiệt hiếm có” của văn học mạng, là tên tuổi lừng lẫy trên trang web Qidian cũng như trở thành cây bút trinh thám yêu thích của giới cảnh sát hình sự. Với tiểu thuyết Dư tội, ông đã là quán quân 2 năm liên tiếp trên nền tảng văn học mạng Chuangshi, đồng thời giữ ngôi vị best-seller 5 năm liên tiếp của thể loại hình sự điều tra. Về sau, tác phẩm này bị “xô đổ” bởi một tiểu thuyết khác cũng của chính ông – Hắc oa. Hiện nay, ông được đánh giá là cây viết hiếm hoi đạt thành công lớn ở cả ba mặt: tiểu thuyết mạng, sách in và phim truyền hình.
Trong đó, Đặc nhiệm chống lừa đảo là bộ sách cho thấy tham vọng của Thường Thư Hân trong việc tạo ra câu chuyện rộng lớn và những âm mưu phức tạp. Phần 1 Bẫy trong bẫy xoay quanh Trung tâm Phòng chống lừa đảo của thành phố Trung Châu, với giám đốc Du Tuấn bi quan và phó giám đốc Hướng Tiểu Viên năng động nhưng thiếu kinh nghiệm, cùng nhiệm vụ lập ra một ban chuyên án có thể “nắm thóp” và phá án sớm những vụ lừa đảo trên Internet, tránh những hệ lụy mang tính sâu rộng. Trong hành trình đó, các thành viên của nhóm bắt đầu hình thành, với nhân vật chính Đấu Thập Phương toàn tài nhưng cũng sở hữu câu chuyện phức tạp. Để rồi trên hành trình tìm ra sự thật, cuộc đời của nhân vật này cũng mở ra nhiều cảm xúc, nơi cõi người trong kiếp trầm luân hiện diện độc đáo và đầy ấn tượng.
Yếu tố thu hút độc đáo
Nổi tiếng với các tác phẩm dài rộng, đa tầng, phức tạp, những tác phẩm của Thường Thư Hân thường có dung lượng lớn, câu chuyện chồng lớp và các nhân vật được xây dựng tính cách riêng biệt. Đặc nhiệm chống lừa đảo không là ngoài lệ. Là phần đầu tiên mở màn cho bộ trilogy 3 tập, nên Bẫy trong bẫy như nền móng cho toàn tác phẩm, nơi các nhân vật được xây dựng trau chuốt và rất kĩ càng. Chính nét riêng biệt và độc đáo này giúp cuốn sách trở nên thú vị, nơi mỗi nhân vật đều thể hiện được màu sắc cá nhân. Ở phía lãnh đạo là Du Tuấn và Hướng Tiểu Viên gần như đối lập, trong khi một người lạnh lùng, thâm trầm, có nhiều nỗi niềm; thì Tiểu Viên lại giàu năng lượng, đầy mơ mộng nhưng thiếu khả năng thực chiến. Cuộc cạnh tranh, đối kháng giữa họ trong cách xây dựng mạch truyện khiến tác phẩm trở nên khó đoán.
Thường Thư Hân được mệnh danh là quái kiệt của văn học mạng.
Trong khi đó những chiến sĩ thực địa lại cũng phần nào cho thấy nhiều khó khăn trong quá trình trinh sát. Nổi bật bậc nhất là hai nhân vật Tiền Gia Đa và Đấu Thập Phương - hai làn gió mới tham gia vào nhóm người này. Nếu Gia Đa thường trực mang đến nụ cười trong sự ngốc nghếch, ngờ nghệch, có phần hồn nhiên; thì Thập Phương hoàn toàn ngược lại, cho thấy những chìm nổi không chỉ trong hành trình làm nghề, mà còn là những năm tháng tiếp cận đối tượng thú vị, khi len lỏi trong các ngõ ngách với những kiếp người dưới đáy xã hội. Nhân vật này cũng đồng thời cho thấy cách tiếp cận của tác giả trong hai lĩnh vực mà qua đó cuốn sách trở nên thú vị: thế giới giới giang hồ với 8 môn phái lừa đảo dân gian: Kim Bình Thái Qua Phong Ma Yến Tước kết hợp với công nghệ cao, lừa đảo qua mạng.
Có được điều này bởi Thường Thư Hân không phải một tác giả bình thường, khi ông từng lăn lộn qua nhiều nghề, có lúc làm tới 30, 40 công việc khác nhau như bán rau, bán sách, bán vé số, lái xe ba bánh, khai khoáng, tiếp thị, nấu ăn... thậm chí còn từng… bị bắt giam vì tội trộm cướp. Trong những năm tháng bôn ba kiếm sống, ông đã quen biết giao du với đủ hạng người trong xã hội, cũng đã được thấy khát vọng trần trụi nhất cùng nhân tính nguyên thủy nhất của con người. Nhờ những trải nghiệm sống phong phú và đặc sắc đó mà tác phẩm của cây viết này rất đỗi chân thật, mang đậm hơi thở cuộc sống, không ít trong đó đều được lấy nguyên mẫu từ chính đời sống. Điều này cũng là một lý do khác khiến Đặc nhiệm chống lừa đảo nói chung và Thường Thư Hân nói riêng được yêu thích đặc biệt vì gần gũi và đầy sát thực.
Cũng vì lẽ đó, độc giả của bộ sách này đa dạng, phong phú bất ngờ. Nếu người trẻ đã quen thuộc với các vụ án phức tạp, xuất hiện trên không gian mạng, thì giờ đây họ sẽ biết thêm những ngón nghề “cổ điển”, “gia truyền”, vốn được đồn thổi trong dân gian từ nhiều thập niên trước. Trong khi với người đã trưởng thành trong giai đoạn mà các băng nhóm khuếch đại hành động, thì cách mà chúng sử dụng một môi trường mới là Internet cũng đầy thú vị. Với phía cảnh sát, kết hợp hai xu hướng này, họ sẽ có cái nhìn sát sao và gần gũi hơn với phía thực tế. Đây cũng là lí do vì sao mà các sáng tạo của Thường Thư Hân thường rất được yêu thích, bởi sự đa dạng trong đối tượng độc giả mà chúng hướng về.
Thông điệp nhân văn
Từ những điều trên, thông qua cuốn sách, tác phẩm cũng nói nhiều hơn về những thông điệp nhân văn. Theo đó thay vì xây dựng theo hướng truy tìm hung thủ, xoáy sâu vào các chi tiết bạo lực, đổ máu, tác phẩm lại được cấu trúc theo hướng đi sâu vào vụ lừa đảo, qua đó làm rõ động cơ và những điều kiện khiến các nghi phạm đi vào lầm lạc. Điều này cho thấy sự thấu tình đạt lí của người viết, khi ông không xem những người thuộc phía “phản diện” như “đồ bỏ đi” hay các “đối tượng không đáng nhắc đến” mà nhanh chóng nhận ra “phía sau mỗi con người ở dưới đáy xã hội đều có một câu chuyện đầy đắng cay”. Đó là sự bỏ mặt của gia đình, người thân, là môi trường sống thiếu tích cực cũng như chính sách tái hòa nhập chưa thật trọn vẹn… Qua mỗi lát cắt, Thường Thư Hân khiến ta cảm thông cho bản thân họ - những người cứ mãi xoay vần trong vòng xoáy đói nghèo, không thể thoát, không thể đổi khác.
Thế nhưng cũng không đa cảm, cuốn sách cũng đi rất sâu vào việc khai thác bè lũ bịp bợm và các hệ lụy mà chúng mang đến. Vào cuối cuốn sách, chi tiết người bị lừa nhảy từ tầng cao vừa mang đến sự ám ảnh, vừa là lời cảnh tỉnh không chỉ cho từng người đọc mà còn là các cảnh sát tên đường hoàn thành nhiệm vụ như một nhân vật nói: “Bọn lừa đảo cứ hết lượt này đến lượt khác thu gặt sự lương thiện, công sức lao động, lòng thành thật của mọi người, những lời nói dối và chiêu trò bịp bợm lan rộng càng lúc càng nhiều, cũng không ngừng tấn công vào giới hạn đạo đức của xã hội”. Qua đó, một hệ thống những kiểu lừa đảo mới như huy động vốn trái phép, bán hàng đa cấp… được kết hợp với một mạng lưới rộng hơn, với sự đóng góp của mạng xã hội lẫn hệ thống vận chuyển thiếu kiểm chứng. Trong suốt cuốn sách, tác giả đã làm rất tốt trong việc “phân li” những mảnh chi tiết, để cho đến cuối, khi cuốn sách gần khép lại, mọi thứ mới thay đổi.
Dẫu thế cuốn sách cũng không hề thiếu những niềm hi vọng mà một trong số đó được gửi gắm qua hình tượng Đấu Thập Phương. Dù ban đầu xuất hiện như một “thần tượng” bất hảo, có cách phá án không giống ai, ít nhiều mang tính “đầu trộm đuôi cướp”, nhưng theo thời gian, ta dần phát hiện anh chính là người đầy đủ phẩm chất. Qua đó cuốn sách cho thấy “nhân chi sơ tính bản thiện”, dẫu lớn lên trong môi trường phức tạp, nhưng cho đến cuối, bằng nhân tính và khả năng nhận diện cái xấu, cái ác, con người vẫn sẽ giữ được phẩm chất của mình trước những món hời có khả năng làm thay đổi nhân tính như tác giả viết: “Có những chuyện ngôn từ không thể nào biểu đạt rõ ràng, cũng giống như việc gã cảm thấy đám người ở đây đều tội ác tày trời, đã hết thuốc chữa, nhưng chúng vẫn cần chút hơi ấm tình người tối thiểu, để nơi này không hoàn toàn biến thành chốn trầm luân”.
Phần 1 Bẫy trong bẫy khép lại khi động cơ của vụ lừa đảo đã được làm rõ, cũng như cho thấy việc truy dấu bọn tội phạm công nghệ cao chưa khi nào là dễ. Ở các phần sau, vai trò của Đấu Thập Phương sẽ thú vị hơn, khi trở thành một “điệp viên” hai mang cho phía cảnh sát, khai thác kĩ hơn về sào huyệt của bọn tội phạm. Có thể nói bằng trải nghiệm và hiểu biết rộng khắp, Thường Thư Hân đã thu hút độc giả của mình bằng câu chuyện phức tạp, các nhân vật thu hút cũng như rất nhiều thông điệp nhân văn, giúp ta nhìn lại hai phía thiện ác trong cõi đời này.
MINH TUẤN
VNQD