.NGUYỄN TRỌNG LUÂN
Tôi và Đinh Ngọc Sỹ cùng vào đại học năm 1969, tuy khác trường nhưng cùng sơ tán lên vùng rừng Bắc Thái, nay là Thái Nguyên. Sỹ học Đại học Y khoa Việt Bắc còn tôi học Đại học Cơ điện. Tôi có một bạn nữ ở quê học cùng lớp đại học với Sỹ nên thỉnh thoảng tôi mượn xe đạp, đạp 40 cây số lên La Hiên chơi với bạn. Bạn phải đưa tôi sang gửi bên khu sinh viên nam, thế là tôi và Sỹ quen nhau. Từ đó, lần nào lên trường bạn cũng được Sỹ kéo ra bờ suối hút thuốc lá và nướng sắn ngồi tán dóc.
Giữa năm 1972 tôi nhập ngũ. Hôm tập trung quân ở Thái Nguyên chúng tôi lại gặp nhau. Hóa ra tôi và Sỹ nhập ngũ vào cùng một đơn vị. Hai đứa nhìn nhau cười rồi bá vai đi lĩnh quân trang. Thân nhau từ hồi còn chưa nhập ngũ đến lúc lại vào cùng tiểu đoàn huấn luyện nên tôi và Đinh Ngọc Sỹ càng có dịp cặp kè sát cánh. Tiếng là sinh viên đại học y khoa nhưng Sỹ rất khỏe, chơi thể thao môn nào cũng tốt. Hành quân trên Trường Sơn có hôm nó moi trong ba lô khoe tôi có mớ tóc con gái. Nó đưa lên mũi ngửi ngửi và giảng giải cho tôi thế nào là mùi đặc trưng, rằng thì là mỗi con người có một mùi riêng biệt, có tác dụng quyến rũ kẻ khác giới. Nghe mà kinh, cứ như nó đã bị cái mớ tóc kia quyến rũ.
Vào chiến trường, chúng tôi chưa kịp đánh đấm trận nào đã phải đi sang đất bạn bên kia sông Pô Kô mót sắn để chuyển về Gia Lai cho đơn vị ăn mà đánh giặc. Lúc ấy đói lắm cả mặt trận Tây Nguyên đói vàng mắt. Gần một trăm ngày đi mót sắn biết bao nhiêu là nỗi khổ những chả khổ gì bằng mỗi ngày một lạng gạo còn ăn toàn sắn và rau rừng để đi đào sắn rồi cõng hai chục cây số ra bờ sông Pô Kô. Chúng tôi chưa giáp trận nhưng nhiều đứa đã chết vì sốt rét vì bệnh tật và nước lũ. Cuốn tiểu thuyết Rừng đói (Nxb Hội Nhà văn, 2016) của tôi là viết về những ngày tiểu đoàn sinh viên đi mót sắn. Chúng tôi đói, rừng cũng đói.
Là tiểu thuyết phi hư cấu nên Đinh Ngọc Sỹ cũng là nhân vật Sỹ y khoa trong Rừng đói của tôi. Sỹ thế nào vào tiểu thuyết vẫn thế chỉ có điều sự thông minh và giỏi giang ở ngoài đời của Sỹ được viết bằng giọng văn chương. Trong tiểu thuyết Sỹ vẫn dí dỏm và rất hay giải thích cho tôi về thế nào là lời thề Hippocrates. Trong chiến đấu sau này Sỹ rất dũng cảm và được đại đội quân y trung đoàn tôi rất tin yêu quý mến. Là con một nông dân nông trường Mộc Châu nên ở Sỹ có tình yêu đồng đội hệt như anh em trong một nhà. Năm ấy ở tiểu đội của Sỹ có một cậu bị sốt rét ác tính sắp chết. Đã hai ngày không có gì ăn, Sỹ thương quá vác súng đi tìm bắn được con mang về nấu cháo cho bạn nhưng cháo chín thì bạn đã tắt thở. Sỹ khóc hu hu. Đã nửa thế kỉ sau khi nói về chuyện ấy ông già Đinh Ngọc Sỹ vẫn khóc. Trích Rừng đói:
“...Nhá nhem tối có con mang ra nương sắn hí húi gặm những củ sắn lính ta bỏ lại. Sỹ nổ một phát trúng ngay. Thằng Dương lấy lá chuối rừng quấn vào vác chạy về. Sỹ bảo, chạy nhanh lên, mổ nhanh lên nấu cho nó bát cháo tim.
Đêm ấy rừng lặng im thế. Cả trung đội xúm vào mổ con mang. Thằng Khoái ngước mắt: Anh Sỹ bắn hả? Ừ tao bắn. Chúng nó đang nấu cháo cho mày đấy. Khoái cười. Cả tiểu đội ngồi bó gối quanh bếp. Sao mà thịt con mang thơm thế. Chúng nó nuốt nước bọt ừng ực. Cháo chín. Thằng Dương đổ vội ra nắp ăng gô thổi phù phù. Khoái ơi cháo chín rồi. Nhưng đúng lúc ấy thằng Khoái rướn người lên. “Khẩu súng ngắn” của nó “phụt đạn” ướt hết quần. Mắt nó lờ đờ rồi lịm hẳn. Khoái chết rồi. Cả tiểu đội oà khóc. Sỹ gọi toáng lên, Khoái ơi tao bắn con mang tưởng là mày được miếng thịt rồi hãy chết, thế mà giời chả thương mày, Khoái ơi là mày ơi. Rừng lại có gió, gió đung đưa cành lá bứa đã héo ở đầu võng thằng Khoái. Rừng cũng đang đói và rừng cũng buồn.
Thằng Khoái chết. Chúng nó gói bằng cái võng dù rồi bọc ngoài cái tăng. Cái võng rõ là khai, vì mấy ngày sốt rét mồ hôi đẫm ra loang lổ. Thằng Khoái nằm trên cái bàn ăn của tiểu đội làm bằng thân cây mua lông ghép lại. Gió hun hút thổi, gió thì thào nghe kinh bỏ mẹ. Đêm ấy cả trung đội thằng Sỹ không ngủ. Nồi cháo sắn nấu với thịt mang rừng ngon là thế vẫn ê hề. Hình như cả trung đội không đói nữa chỉ có rừng đói thôi. Thằng Sỹ nằm trên võng. Võng của nó không căng tăng, có con ve rừng đái lên mặt Sỹ. Nó nằm nguyên, giọt nước đái con ve xây xẩm buồn trên má nó.”
Trong tiểu thuyết Bình minh phía trước (Nxb Quân đội nhân dân, 2023), Sỹ lại vào nhân vật Đinh Ngọc:
“...Thành ích đi đếm sắn giao cho đơn vị bạn từ bên Lào về gặp Đinh Ngọc C24 giữa rừng. Đinh Ngọc và một thằng nữa khiêng một bọc ni lông dài chừng 1 mét, mặt nó buồn rượi. Thành ích gọi:
- Ngọc ơi mày đi đâu thế?
Đinh Ngọc nhận ra thằng bạn Tuyên Quang, lau vội nước mắt rồi trả lời:
- Tao đi quy tập tử sĩ mày ạ. Đây này, tao đang khiêng thằng Hà Đại học Y khoa. Mày nhớ nó chứ.
Thằng Ngọc hối đứa bạn cùng khiêng cáng dừng lại. Mấy thằng quấn thuốc rê ngồi hút bên cạnh cái xác thằng bạn Đại học Y khoa chưa phân hủy hết. Thằng Ngọc bảo với Thành ích:
- Ngồi bới chúng nó lên nhầy nhụa thịt trong tấm tăng mà khóc không được nữa mày ạ. Giữa hàng đống côn trùng rúc rỉa những thằng bạn mình đỏ quạch thấm vào đất những máu và mủ. Bọn lính trường Mỏ Địa chất bảo đấy là trầm tích. Ối giời ôi, trầm tích có mùi. Chả thể biết dọc Trường Sơn những vạt trầm tích có mùi này khủng khiếp cỡ nào. Thế rồi đời sau… ừ chả biết đến lúc nào người ta coi trầm tích là vô tri vô giác hả mày ơi.
Đinh Ngọc bảo, những ngày này chúng tao không dám ăn thịt hộp. Nhìn thịt hộp lại nghĩ đến thịt xương đồng đội dưới hố. Chúng tao chỉ ăn muối trắng rang với riềng thôi. Sao mà những cái hố chôn thi thể đồng đội mình hi sinh năm ngoái bầy hầy giống thịt hộp thế không biết. Mày không tưởng tượng được khi ngồi dưới cái hố đầy những mối kiến nhặt từng mẩu xương đồng đội, nhặt từng con mối con cuốn chiếu đang bò dưới huyệt. Nhất là khi bốc những thằng quen mình, cái sọ nó nhe răng như muốn cười muốn nói với đồng đội điều gì đó. Đau lắm… Đinh Ngọc nói như mếu trong tiếng ve rừng buồn nẫu ruột.”
Vẫn là Sỹ - một chiến sĩ sống rất tình cảm và luôn nhiệt thành với đồng đội bạn bè. Là lính sinh viên nên cách tâm sự và nhận xét vấn đề luôn có suy nghĩ thấu đáo. Một nguyên mẫu như thế khi vào tác phẩm thường thành nhân vật có ấn tượng tích cực.
Ở ngoài đời Đinh Ngọc Sỹ sống rất có trách nhiệm với gia đình và đồng đội. Sau năm 1975 Sỹ trở về học tiếp Đại học Quân y. Ngày Sỹ tốt nghiệp đại học cuối năm 1978 cũng là ngày được tăng cường lên biên giới phía Bắc cho Sư đoàn 3 chiến đấu ở Lạng Sơn. Đinh Ngọc Sỹ là Trung úy bác sĩ tham gia chiến đấu hết tháng 3 năm 1979 mới trở về Viện 103. Năm 1998 Sỹ lên làm Giám đốc Viện 74 Phúc Yên, rồi anh được Nhà nước phong hàm phó giáo sư. Sau Sỹ làm Giám đốc Viện Lao và bệnh phổi Trung ương.
Có vài người bạn thân là nguyên mẫu cho tác phẩm của tôi. Như Khuất Duy Hoan, Đinh Ngọc Sỹ… Chúng tôi chơi với nhau từ lúc vào lính năm 1972 cho đến tận bây giờ. Nguyên mẫu trong văn của tôi ít được hư cấu vì tôi không có tài hư cấu. Vì thế đọc lên là biết ngay đó là ai. Hơn nữa tôi cũng hay để tên nhân vật là tên nguyên mẫu. Điều này khó viết nhưng tạng văn tôi là vậy. Những chuyện vui buồn của nguyên mẫu trong văn tôi nhiều khi làm cho người thân của nguyên mẫu bật lên thích thú, cùng vui buồn theo chúng tôi và hiểu hơn về cuộc đời của chồng cha mình thời chiến trận. Tôi lấy làm hạnh phúc vì điều đó.
N.T.L
VNQD