Trong tiểu thuyết viễn tưởng đen tối Lời nguyền biển sương, nhà văn Scotland David Sodergren đã viết về sự đối chọi giữa các giá trị truyền thống và nhịp độ phát triển, từ đó đề cao tình yêu một cách ám ảnh, thú vị, độc đáo hơn bao giờ hết.
David Sodergren nổi tiếng với những tiểu thuyết có màu sắc đen tối.
Một thế kỉ trước, H.P.Lovecraft đã tạo nên một trong những tác phẩm quan trọng nhất của thể loại viễn tưởng, xoay quanh thực thể Cổ xưa vĩ đại mang tên Cthulhu. Theo các mô tả, “loài” này sở hữu ngoại hình lai giữa bạch tuộc và nhiều sinh vật khác. 100 năm sau, Sodergren tiếp nối “truyền thống” khi cũng tạo ra “thực thể” tương tự, kết hợp giữa vòi bạch tuộc và thể dạng slime - khối keo trong suốt. Tuy vậy điều khác nhau là nếu Lovecraft đưa sinh vật của mình vào một cốt truyện hoàn toàn hư cấu, thì Lời nguyền biển sương lại có hơi thở đương đại một cách đặc biệt.
Về nội dung, tiểu thuyết xoay quanh nhân vật Muriel McAuley 84 tuổi – một người phụ nữ “góa chồng” và là cư dân của thị trấn đánh cá Witchaven ven bờ biển Scotland. Đây là nơi bà sinh ra, trưởng thành, gặp gỡ và rồi kết hôn với Billy – người mà vào một ngày nọ đã đi ra biển mà không trở về, không có lời chia tay nào. Suốt nhiều thập niên bà giữ niềm tin một ngày nào đó ông sẽ trở lại, vì vậy khi một tỉ phú bất động sản người Mĩ muốn mua toàn bộ đất đai để xây sân golf và khu nghỉ dưỡng sang trọng, bà đã nhất quyết từ chối. Trước sức ép của tiền tài, quyền lực, từng cư dân một của Witchaven lần lượt bỏ đi, để chỉ còn lại một tá những người già lão tiếp tục đấu tranh.
Tuy vậy chỉ trong một thời gian ngắn những “tai nạn” liên tiếp xảy ra, khi người hàng xóm thân thiết với bà qua đời trong một vụ cháy nhà kinh hoàng. Đây cũng là thời gian bà vô tình gặp được sinh vật kì lạ, sở hữu khả năng thay hình đổi dạng. Cùng với đối tượng mà bà đặt tên là Avalon này, cả hai đã cùng đấu tranh để giữ lại ngôi nhà đầy ắp kỉ niệm. Liệu họ có đạt được thành công, cũng như rốt cuộc “thứ” bà gặp được chính xác là gì?
Scotland mờ sương
Ở tiểu thuyết này, điểm nhấn độc đáo nhất là cách tác giả đưa những gì gần gũi với với bản thân vào trong tác phẩm. Về mặt bối cảnh, một Scotland mờ mịt với những truyền thuyết kì bí từ nhiều thế kỉ trước đã được khai thác tối đa. Sodergren có thể nói đã dựng nên một không khí ấn tượng, khiến ta như đang thưởng thức dòng trinh thám của vùng Bắc Âu: “Lại một ngày bầu trời âm u nữa, làn sương lạnh từ biển, lững lờ ngoài khơi, dày đặc như một bức tường xám khó mà xuyên thủng, kéo dài khắp đại dương. Nếu không biết rõ, hẳn Muriel sẽ tưởng rằng tận thế vừa ập đến. Phía sau màn sương bí ẩn kia là gì? Bà sẽ chẳng bao giờ biết. Làn sương mù ấy luôn tìm đến bà, chứ chưa bao giờ bà tìm được đến nó. Nó trườn vào đất liền, quấn quanh ngôi nhà nhỏ trước khi tan biến và mang theo bí mật chưa từng hé lộ. Bà chợt nhớ đến những câu chuyện đi biển mà Billy khi còn sống thường kể trong những đêm đông dài bên lò sưởi, một tay nâng ly whisky, tay kia cầm tẩu thuốc, câu chuyện về những hình bóng kì dị, âm thanh ma quái, chuyện về harpies hay selkies, chuyện thủy thủ phát điên và những con tàu lạc mất giữa biển khơi...” Kết hợp cùng đó là sự mục ruỗng của nơi chốn và con người bị bỏ lại, từ đó tạo nên phông nền vô cùng riêng biệt.
Từ trên nền này, cây viết nói trên khiến cho tác phẩm trở nên đáng nhớ bằng cách xây dựng tính cách nhân vật đặc sắc. Với một tiểu thuyết có màu sắc đen tối, kinh dị như Lời nguyền biển sương, motif thường thấy là một nhân vật yếu đuối, dễ bị thao túng và bị cuốn vào những chuyện kinh hoàng. Thế nhưng bà Muriel hoàn toàn ngược lại, khi đã ở dốc bên kia cuộc đời, nhưng bà vẫn giữ được sự hài hước và đầy sắc bén của người từng trải. Theo tác giả, cảm hứng cho nhân vật này đến từ người bà thân thiết đã đưa mình đến với dòng văn này từ ngày thơ ấu. Ta thấy điều này trong cách Sodergren xây dựng những đoạn đối thoại bén ngót có màu sắc mỉa mai, châm biếm khi Muriel trả lời nhân viên muốn thương lượng mua lại căn nhà của mình một cách đanh đá, cũng như những đoạn khi bà và người hàng xóm Arthur ôn lại chuyện cũ… Điều này giúp cho tiểu thuyết trở nên thú vị, mang đến đa dạng cảm xúc và khác với những tác phẩm ta vốn thường biết.
Tuy vậy do thuộc thể loại viễn tưởng đen tối hay dark fantasy, nên yếu tố giật gân, kinh dị vẫn được giữ nguyên, thậm chí còn được xử lí một cách mới lạ. Điều này đã nhấn mạnh trong việc Sodergren miêu tả hình dáng của Avalon, cũng như cách sinh vật này hấp thụ dinh dưỡng, mang về sức sống cho “cơ thể” mình. Tác giả người Scotland không ngại biến những đoạn văn này lên đến cao trào, thông qua những đoạn văn tả cảnh hợp nhất đậm đặc phong cách kinh dị thân thể (body-horror) với các đặc tả cận cảnh hay cú máy bất ngờ (jumpscare) vốn là đặc trưng. Để rồi đến cuối tiểu thuyết, khi bà Muriel sẽ phải đấu tranh với điều không thể tránh khỏi, những tình tiết hành động hay cuộc đấu tranh cũng được duy trì một cách hồi hợp, không ngừng tăng tiến… Không ngoa khi nói Lời nguyền biển sương thu hút một phần cũng bởi chính tính điện ảnh thu hút độc giả đến trang cuối cùng.
Hy vọng vẫn còn
Không dừng ở đó, cho đến sau cuối, tiểu thuyết viễn tưởng đen tối này cũng đã mang đến rất nhiều thông điệp vô ý nghĩa. Qua những nhân vật như bà Muriel hay ông Arthur, ta thấy được sự cô độc của những người già đã được phơi bày một cách cảm động, và gần gũi với dòng sách chữa lành nổi tiếng gần đây của khu vực Bắc Âu với các cây bút như Fredrik Backman, Jonas Jonhansson hay Lisa Ridzén: “Ông như tàn tích của một thời đại đã qua. Giờ đây, ông phải đối mặt với một thế giới tàn độc và vô cảm, nơi những cổ vật bị quẳng vào sọt rác thay vì được đặt chỉn chu trong viện bảo tàng. Những người trẻ nắm mọi thứ, còn những người như ông và Muriel, hay những kẻ sót lại của Witchaven, chỉ là còn sống nhờ quá khứ”.
Lời nguyền biển sương mang đến nhiều thông điệp giá trị.
Với họ, quê nhà là niềm an ủi, là sự yên bình, dẫn đến khi việc quy hoạch chỉ phục vụ cho giới thượng lưu giàu có, ta thấy ở đây một sự xuống cấp của quyền lực và tiền tài khi rơi vào tay những kẻ không có lương tri. Trong sách, đó là tỉ phú Patrick Grant như “một gã gian thương bất chấp tất cả, miễn sao đạt được mục đích. Chúng sẵn sàng lọc lừa và gian dối để vươn lên, tệ hơn tất thảy là chúng chẳng bận tâm mà chà đạp lên những con người nhỏ bé. Nhiêu đó cũng đủ tệ lắm rồi. Nhưng tệ hơn nữa là cách Grant đối xử với vùng đất này. Một kẻ không biết tôn trọng tạo hóa thì là hạng tồi tệ nhất. Bà không thể nào hiểu nổi tại sao lại có kẻ bước chân qua Witchaven mà trái tim không rung động?” Càng đau đớn hơn khi việc làm ấy có sự hậu thuẫn của cả hệ thống với những “kịch bản” trong sáng ngoài tối, từ đó tác giả đã thành công mô tả một xã hội biến động dữ dội trước sự ép của đời sống hiện đại.
Tuy vậy giữa thế giới phù phiếm ấy, bằng sức mạnh văn chương, Sodergren vẫn kịp đề cao tình yêu giữa cuộc đời này. Ta thấy điều đó qua chi tiết Arthur nhất mực bảo vệ Muriel từ khi chồng bà đi về phía biển và không trở về, bởi trong quá khứ huy hoàng trước đó, ông cũng là người từng theo đuổi bà. Để rồi khi ông không thể chống lại Patrick Grant, Avalon tiếp tục làm điều đó, mang đến cho Muriel cảm giác an ủi những ngày cuối đời trong việc biến thành chồng bà, từ đó tháo gỡ nút thắt thẳm sâu khi mấy thập niên không được gặp nhau, cũng như khi lời tạm biệt còn chưa kịp nói. Dù khoác lên lớp áo đen tối của thể loại này, nhưng những chi tiết lãng mạn giữa hai người họ đã được Sodergren xử lí tinh tế. Qua đó, đúng như thông điệp mà bà gửi đi cho cháu trai mình trước khi bi kịch ập đến: “Hãy nói lời yêu với người mình thương hàng ngày để không hối tiếc”, ta có thế thấy ngay cả trong tình thế hiểm nghèo nhất, tình yêu vẫn sẽ cứu rỗi và đưa ta về miền đất hy vọng.
Từ những điều trên, Lời nguyền biển sương là một tác phẩm dark fantasy vô cùng thú vị, không chỉ nổi bật vì đã đẩy tới giới hạn những đặc trưng riêng biệt của thể loại này, mà còn gửi gắm rất nhiều thông điệp giá trị, từ phản ánh hiện thực và tôn vinh tình yêu như là ánh sáng của thế gian này.
MINH TUẤN
VNQD