Theo tờ The Guardian, trong năm 2024, tiểu thuyết chuyển ngữ từ tiếng Nhật chiếm gần ¼ thị phần văn học dịch tại Anh và đang không ngừng gia tăng, trong đó nổi bật là các tác phẩm mang tính chữa lành. Tuy vậy không chỉ chung nhất về mặt thể loại, những cuốn sách này còn thường xuyên có hình ảnh loài mèo ngay trên bìa sách.
Điều thú vị là ngay cả khi loài vật này chỉ đóng vai trò tương đối thoáng qua, thậm chí không hề xuất hiện, thì chúng vẫn luôn ở đó, như một nhận diện luôn được ngầm hiểu. Theo các chuyên gia, điều này bắt nguồn từ cuốn tiểu thuyết Ta là mèo vô cùng nổi tiếng của đại văn hào Natsume Soseki, để rồi sẽ được nhà văn thế hệ tiếp sau liên tục tiếp nối, từ đó hình thành nên “kí hiệu” chung. Với dòng văn học chữa lành, điều này lại càng thấy rõ, để từ series Khi tách café còn chưa nguội (Toshikazu Kawaguchi) đến Mọi thứ bạn tìm đều nằm trong thư viện (Aoyama Michiko), Bốn mùa Nhật Bản (Nick Bradley)… ta rất dễ thấy nhân dáng của sinh vật này.
Nhưng nếu có một cuốn sách mang tính chữa lành, tập trung viết về loài này thì sẽ ra sao? Đó chính là điều mà tác giả Syou Ishida đã làm trong cuốn tiểu thuyết bán chạy rồi sẽ phát triển thành một series gồm có 5 tập, đã được chuyển ngữ sang hơn 30 thứ tiếng mang tên Tôi sẽ kê toa thuốc mèo cho bạn. Cũng như những tác phẩm cùng phong cách, cuốn sách tập hợp nhiều câu chuyện của những cá nhân cảm thấy cuộc sống không đi đúng hướng, vì vậy đã đến phòng khám mang tên Nakagyō Kokoro được truyền miệng nổi tiếng ở Kyoto. Ban đầu họ nghĩ đây là một nơi thăm khám tâm lí, thế nhưng nhanh chóng cảm thấy bất ngờ khi điều giúp họ điều trị không phải thuốc thang mà là… từng chú mèo một. Liệu phương pháp này có thành công, và quá trình ấy diễn ra thế nào?
Đời sống đương đại
Tương tự nhiều cuốn sách khác, nhân vật trong tiểu thuyết này là những con người cảm thấy vô định trong cuộc sống này. Đó là cảm giác chán chường, bế tắc trước chính công việc mà mình đang làm, như Shuta với cấp trên “độc hại”, bản chất công việc đen tối hay Koga kì cựu với con đường thăng tiến đang băng băng tiến thì bị chắn ngang. Ngoài ra đó cũng là những vấn đề vẫn luôn tồn tại trong các gia đình, từ khoảng cách thế hệ trong câu chuyện của cặp mẹ con Megumi – Aoba đến những kì vọng không ngừng sụp đổ, trong vấn đề của cặp đôi Tomoka – Daigu. Không dừng ở đó, những tổn thương hay nỗi đau hằn không dễ nguôi ngoai rồi cũng sẽ thấy trong câu chuyện của nàng geisha Abino. Chính những hình mẫu có phần quen thuộc này giúp độc giả như thấy chính mình trong các trang sách, từ đó mang đến cảm giác gần gũi và rất chân thực.
Để rồi qua đó, xã hội hiện đại đã được phản ánh một cách thú vị. Theo đó tuy không lên án một cách gay gắt, nhưng qua những trải nghiệm chung được nén thành kinh nghiệm riêng, ta có thể thấy áp lực và sự kiệt sức khi phải ôm mang trong mình quá nhiều gánh nặng. Ở đó mỗi người không chỉ phải đối mặt với xã hội, người ngoài, mà còn là gia đình, người thân và chính kì vọng của bản thân mình. Để rồi dù có những lắng lo khác nhau, thế nhưng họ sẽ giao nhau tại một điểm chung, khi cùng tụ hội tại chính phòng khám Nakagyō Kokoro mà bản thân mình vô tình tìm thấy. Cũng như những tiểu thuyết chữa lành khác, tính chất “kì lạ” của nơi chốn này không chỉ là một “dấu hiệu” cho thấy chúng nằm ngoài dòng chảy hiện thực, mà còn đồng thời giúp các độc giả có những khoảnh khắc thoát li thực tại, thả mình vào không gian khác.
Không quá khó thấy một trong nhiều yếu tố gợi nên sự chữa lành đến chính từ cảm giác hoài niệm, khi mà mọi thứ vẫn còn tươi đẹp. Đơn cử ở series Khi tách café còn chưa nguội, bối cảnh chính là một tiệm café nằm dưới hầm ngầm, có nhiều vật dụng cũng như món đồ đến từ quá khứ. Trong khi đó ở Mọi thứ bạn tìm đều nằm trong thư viện, đó là một trung tâm dạy nghề với những môn như tin học văn phòng, nấu ăn, cờ vây… những tưởng không còn phù hợp trong thời đại này. Với Tôi sẽ kê toa thuốc mèo cho bạn, không chỉ phòng khám như kẹt lại giữa dòng thời gian, mà diện tích khiêm tốn được Ishida miêu tả cũng đã mang đến cảm giác “cozy” - ấm áp mà các độc giả vẫn luôn tìm kiếm. Sự hoài niệm về những ngày xưa thơ mộng cứ thế trườn đến, đưa ta vào một bối cảnh thoải mái, dễ chịu, từ đó quan sát câu chuyện trôi đi.
Bên cạnh điều đó, tính chất “chọn lọc” đứng trước quyền năng cũng khá quen thuộc, khi phòng khám không có địa chỉ cố định, không dễ tìm thấy, bởi lẽ chỉ có những người thực tâm mong muốn tháo gỡ nút thắt mới có khả năng đẩy được cánh cửa những tưởng rất nặng nhưng là nhẹ bẫng nếu như “được chọn”. Điều này cho thấy các nhân vật của Ishida nói riêng và dòng chữa lành nói chung không phải là những cá thể ngẫu nhiên khiến cho nhiều điều kì diệu mà họ nhìn thấy dễ bị ố tạp, mà đó thật sự là những con người sở hữu quyết tâm, muốn thay đổi mình.
Syou Ishida đã mang đến những thông điệp chữa lành đặc biệt qua loài mèo.
Không cần “phép màu”
Tuy vậy khác với những tác phẩm cùng thể loại, Tôi sẽ kê toa thuốc mèo cho bạn không mang đến những giải pháp thoát li “phi-thực-tế” như khả năng quay về quá khứ (Khi tách café còn chưa nguội) hay một thủ thư biết ta cần gì (Mọi thứ bạn tìm đều nằm trong thư viện); mà lại đến từ rất nhiều trải nghiệm vô cùng hiện thực. Theo đó thông qua việc đón những chú mèo về để chăm sóc, cuộc đời của từng nhân vật bắt đầu thay đổi từ nhỏ đến lớn và rồi đến lúc mang tính quyết định. Chẳng hạn với anh nhân viên văn phòng Shuta, để “toa thuốc” Bi của mình có thể thoải mái di chuyển, anh đã bước đầu thoát khỏi tình trạng trì trệ cách dọn dẹp căn phòng, từ đó tìm thấy khởi đầu cho sự thay đổi: “Đúng là lâu lắm rồi anh mới tự mình vận động thế này, ngoài việc đi tới đi lui khắp các bệnh viện. Dọn dẹp phòng ốc mà sao thấy sảng khoái đến lạ”.
Vẻ ngoài đáng yêu của loài vật này không chỉ thu hút các nhân vật chính, mà còn đồng thời là những mối quan hệ vốn đã nguội lạnh. Đơn cử trước áp lực cuộc sống khiến bản thân xa cách với người thân yêu, việc cùng chăm sóc các “toa thuốc” mèo đã kéo họ lại kề cạnh bên nhau. Ta thấy điều đó trong câu chuyện của Koga, khi sau nhiều năm ông mới kết nối được với con gái như tác giả viết: “Kể từ sau khi con bé trở thành sinh viên đại học, không, khoảng từ thời phổ thông trung học, thỉnh thoảng cha con chỉ nói với nhau vài câu, chứ con bé cười với ông thế này thì đúng là lâu rồi mới thấy”. Hay trong vấn đề của Tomoka, tuy vị hôn phu không quá thành công trong sự nghiệp riêng, nhưng việc chăm mèo đã giúp cô có một cái nhìn khác về người đầu ắp tay gối, khi nếu nghĩ kĩ anh rất phù hợp với việc gia đình….
Rộng lớn hơn nữa, loài mèo còn là một lăng kính khác, giúp họ thay đổi nhãn quan để nhìn những gì xảy đến theo một cách khác. Như trong vấn đề của cặp mẹ con Megumi và Aoba, bởi lẽ chính việc nhớ đến Yuki như chú mèo tội nghiệp mà mẹ không cho mình nuôi trong thời thơ ấu đã giúp cô thấy mình phải thay đổi, lắng nghe con gái nhiều hơn, đồng thời đồng cảm với mẹ mình hơn. Hay với Koga, từ việc phản đối nhân viên thay thế vị trí đáng nhẽ thuộc về bản thân, qua việc mèo Marugo cảm thấy xa lạ khi ở với mình mà ông nhận ra người đồng nghiệp ấy cũng không dễ dàng để mà hòa nhập… Không dừng ở đó, tính “bất nhất” của loài này cũng đã tạo ra những bước chuyển lớn không thể đoán trước. Đơn cử không phải bởi Bi xé nát tài liệu quan trọng mà Kita đã có một bước rẽ ngoặt, và cũng chẳng phải từ cuộc “giao tranh” của 2 chú mèo Tanku và Tanjerin mà Tomoka có lần nhìn lại chính những áp lực mà Daigu vẫn đang ôm mang?
Tuy vậy cuốn sách cũng có nhiều điểm khác biệt với các tiểu thuyết cùng dòng. Chẳng hạn nếu motif thông thường là các truyện ngắn thường có cấu trúc giống nhau, thì mỗi phần nhỏ trong Tôi sẽ kê toa thuốc mèo cho bạn lại là một mảnh ghép riêng, từ đó hình thành bức tranh lớn hơn. Điều này có thể nhìn thấy qua tính liên kết, như nhân vật nàng geisha Abino đã được bật mí trước đó trong câu chuyện của Tomoka. Hay chỉ cho đến cuối tiểu thuyết, ta mới ngỡ ngàng nhận ra bác sĩ Nike và y tá Chitose của phòng khám Nakagyō Kokoro rốt cuộc là ai… Chính những cài cắm tinh tế này giúp cuốn sách trở nên mới lạ, không lặp lại mình mà càng khám phá ta càng nhận ra nhiều điều lí thú.
Từ những điều trên có thể thấy rằng tuy vẫn thuộc dòng văn học chữa lành, nhưng Tôi sẽ kê toa thuốc mèo cho bạn có những điểm độc đáo riêng biệt. Trong số đó, điều quan trọng nhất là tính dễ áp dụng, bởi chẳng cần đến một phép màu nào, mỗi một người đọc đều có khả năng thay đổi đời mình bằng “toa thuốc” mèo, khởi đầu cho sự dịch chuyển của chính bản thân.
MINH TUẤN
VNQD