Chủ tịch hội đồng giám khảo giải Women’s Prize for Fiction 2026 - cựu thủ tướng Úc Julia Gillard - cho biết các nhà văn Mĩ cùng 4 tác giả lần đầu ra mắt tác phẩm đã thể hiện "sự phức tạp và vẻ đẹp của trải nghiệm phụ nữ" trong danh sách rút gọn năm nay.
6 tác phẩm lọt vào danh sách rút gọn năm nay.
Mới đây, giải thưởng văn chương hàng đầu dành cho các cây bút nữ đã công bố danh sách tranh giải cho mùa năm nay. Theo ban giám khảo, 6 tác phẩm đã tôn vinh những giọng văn mới cũng như đã có tên tuổi, đồng thởi thể hiện những góc nhìn độc đáo đến từ ngành xuất bản độc lập, với ba nhà xuất bản lần đầu lọt vào danh sách đề cử. Về nội dung, dù chúng có chủ đề, bối cảnh, không gian, thời gian và phong cách viết trải dài, nhưng có điểm chung là đều đi sâu vào việc khám phá vai trò đa dạng của phụ nữ trong xã hội, quyền lực mà họ nắm giữ cũng như mức độ mà họ sử dụng những quyền năng đó. Các chủ đề chung khác bao gồm quyền tự chủ của cá nhân trong các cấu trúc xã hội và những mối quan hệ, sự kết nối giữa con người và văn chương, xoay quanh những nhân vật chính rất khác biệt và khó để quên.
Trong Năm Đọc sách Quốc gia, danh sách này càng có đóng góp quan trọng trong việc xem xét lại vai trò của văn chương trong cuộc sống hiện nay, từ việc khơi gợi sự tự suy ngẫm đến quá trình tìm hiểu các mối quan hệ. Từ những năm 1960 đến nay, từ Nhật Bản đến vùng châu thổ Mississippi, từ khuôn viên trường đại học đến mái ấm gia đình, mỗi câu chuyện đều khám phá sự phức tạp và vẻ đẹp của trải nghiệm phụ nữ thông qua lăng kính của những mối quan hệ thân thiết nhất của nhân vật chính - dù là tình bạn, tình yêu, tình cha mẹ hay giữa con cái với nhau.
Năm nay, trong 2 tác giả đã có tên tuổi, Susan Choi góp mặt với cuốn tiểu thuyết thứ 6 Flashlight cũng được giải Booker chọn vào danh sách rút gọn của năm 2025. Là một thiên sử thi gia đình, tác phẩm trải dài từ một thị trấn nhỏ ở Indiana đến Triều Tiên và đề cập đến sự biến mất của người cha. Theo tờ The Guardian, đây là cuốn sách "vô cùng đồ sộ: bao quát cả về ý định, phạm vi, ngôn ngữ lẫn phong cách viết." Cũng đã tạo dựng được tên tuổi và được gọi tên với cuốn sách thứ 6 là Lily King và Heart the Lover. Trong đây, nữ tác giả đã khơi gợi lại một mối tình tay ba diễn ra trong khuôn viên trường đại học vào những năm 1980 được khơi lại ở tuổi trung niên. Nhà phê bình Rebecca Wait nhận định: "Câu chuyện về mối tình đầu giữa những sinh viên đại học này sống động, cảm động và rất dí dỏm."
Ban giám khảo và 6 tác phẩm lọt vào danh sách rút gọn.
4 tác giả còn lại gồm Addie E Citchens, Virginia Evans, Marcia Hutchinson và Rozie Kelly đều có màn ra mắt thành công trong ở mùa giải năm nay. Với Citchens, cô được gọi tên với Dominion kể về trải nghiệm của hai nhân vật nữ chính trong một cộng đồng nhà thờ người da đen ở miền Nam nước Mĩ. Trong khi đó Evans lại được xướng tên với The Correspondent viết dưới dạng thư từ, trong đó một người phụ nữ đã đối mặt với tuổi già và quá khứ bằng cách viết thư cho những người thân yêu cũng như lạ lẫm. Đây cũng là cuốn sách có thành công thương mại đặc biệt vào năm ngoái.
Tác giả người Anh Hutchinson cũng được đề cử với The Mercy Step, kể về quá trình trưởng thành của một cô gái da đen trẻ tuổi ở Bradford vào những năm 1960, có gia đình là những người nhập cư thuộc thế hệ Windrush (những người di cư từ vùng Caribe đến Anh trong giai đoạn sau Thế chiến II, đặc biệt từ năm 1948 đến đầu thập niên 1970). Người hoàn thiện danh sách là Rozie Kelly – tiểu thuyết gia đồng hương – với Kingfisher kể về một học giả trẻ chuyên ngành sáng tác văn học, bỗng dưng nảy sinh tình cảm say đắm với nữ đồng nghiệp lớn tuổi hơn mình. Điều đặc biệt là 4 trong số các tác phẩm nói trên được xuất bản bởi các nhà xuất bản độc lập: Canongate (Heart the Lover), Europa Editions UK (Dominion), Cassava Republic Press (The Mercy Step) và Saraband (Kingfisher).
Năm nay cũng ghi dấu thành tích lịch sử của Cassava Republic nói riêng và toàn bộ hệ sinh thái xuất bản châu Phi nói chung, khi trở thành NXB độc lập đầu tiên thuộc sở hữu của người châu Phi, do người da đen và phụ nữ lãnh đạo lọt vào danh sách đề cử giải Women’s Prize for Fiction trong lịch sử 30 năm của giải thưởng này. Theo đó, các NXB vừa và nhỏ từ lâu đã cho ra đời những tác phẩm chất lượng nhưng không nhận được sự công nhận chính thức thường thấy như của các “ông lớn” phương Tây. Việc một nhà xuất bản nhỏ, độc lập, do người châu Phi lãnh đạo có tác phẩm được đề cử tại một trong những giải thưởng danh giá nhất thế giới có thể nói là cột mốc giúp định hình lại tham vọng của các nhà làm sách trên lục địa này.
Mặc dù nằm trong số những cái tên nổi bật nhất trong danh sách dài, nhưng Katie Kitamura và Kit de Waal đã không lọt vào danh sách rút gọn. Cụ thể, Kitamura đã được đề cử với cuốn tiểu thuyết thứ 5 Audition cũng rất nổi bật ở giải Booker 2025. Trong khi đó De Waal - người từng là chủ tịch hội đồng giám khảo của giải thưởng này vào năm ngoái – cũng ngậm ngùi vắng bóng với cuốn The Best of Everything. Các tác phẩm khác lọt vào danh sách đề cử dài cho giải thưởng năm nay bao gồm Paradiso 17 của Hannah Lillith Assadi, Gloria Don't Speak của Lucy Apps, Moderation của Elaine Castillo, The Benefactors của Wendy Erskine, The Others của Sheena Kalayil, A Guardian and a Thief của Megha Majumdar, Wild Dark Shore của Charlotte McConaghy và A Beast Slinks Towards Beijing của Alice Evelyn Yang.
Với vai trò chủ tịch ban giám khảo, Gillard đã rút gọn danh sách sơ tuyển gồm 16 ứng viên xuống chỉ còn 6 với nhà thơ kiêm tiểu thuyết gia Mona Arshi, tác giả kiêm người dẫn chương trình Salma El-Wardany, nhà văn kiêm diễn viên hài Cariad Lloyd và DJ kiêm tác giả Annie Macmanus. Chia sẻ về danh sách này, Gillard cho biết: “Chúng tôi vui mừng giới thiệu danh sách rút gọn gồm những tác phẩm không những không hề né tránh việc khám phá những thách thức của cuộc sống, mà còn mang đến nhiều khoảnh khắc hạnh phúc. Là những người chấm giải, trước hết chúng tôi là những người đọc sách, và những cuốn tiểu thuyết này đã thu hút và lay động bản thân chúng tôi một cách sâu sắc. Cốt truyện của họ khiến chúng tôi không ngừng lật trang để tìm hiểu điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong khi đó, các nhân vật đã chiếm được một vị trí sâu thẳm trong trái tim chúng tôi và những câu chuyện vẫn còn đọng lại rất lâu sau dấu chấm hết cuối cùng. Sức mạnh đáng kinh ngạc của danh sách dài đã thách thức và đưa chúng tôi vào một hành trình vô cùng thích thú, khi buộc chọn lọc từ 16 cuốn sách để tạo nên danh sách rút gọn xuất sắc này. Chúng tôi tự hào hỗ trợ sứ mệnh của Quỹ Women’s Prize trong việc tôn vinh sự sáng tạo của phụ nữ, cả những người đã thành danh và những người mới nổi. Với hơn một nửa danh sách rút gọn là các tiểu thuyết gia mới nổi và các nhà xuất bản độc lập, chúng tôi đang làm nổi bật những tài năng mới cũng như giới thiệu những tác phẩm hay nhất của các tác giả nổi tiếng và được yêu mến.”
Trong khi đó Claire Shanahan - Giám đốc điều hành của Quỹ Women’s Prize bày tỏ: “Tuy đôi khi ý nghĩa và những trải nghiệm của văn học hư cấu mang tính chủ quan và cá nhân cao, nhưng không thể phủ nhận tầm ảnh hưởng của chúng trong việc soi chiếu hiện thực của thế giới và kết nối con người với nhau. Nhân dịp Năm Đọc sách Quốc gia, khi cả nước Anh cùng nhau suy ngẫm về niềm vui đọc sách, Quỹ Women's Prize tự hào giới thiệu danh sách rút gọn tuyệt vời gồm những tiểu thuyết xuất sắc, độc đáo và dễ tiếp cận đến độc giả trên toàn thế giới, để họ có thể khám phá, thưởng thức và thảo luận. Tôi xin chân thành cảm ơn ban giám khảo với sự cân nhắc kĩ lưỡng và xin chúc mừng 6 nhà văn tài năng đã lọt vào danh sách rút gọn.”
Giải thưởng năm nay bao gồm các tác phẩm viết bằng tiếng Anh, xuất bản tại Vương quốc Anh trong khoảng thời gian từ ngày 1 tháng 4 năm 2025 đến ngày 31 tháng 3 năm 2026. Người chiến thắng sẽ được công bố vào ngày 11 tháng 6 tại một buổi lễ ở London với trị giá tiền thưởng là 30.000 bảng Anh và một bức tượng nhỏ tên Bessie do cố nghệ sĩ Grizel Niven thực hiện, cùng với người chiến thắng của giải thưởng tương tự nhưng dành cho thể loại phi hư cấu.
Được thành lập vào năm 1996, Giải Women’s Prize for Fiction có tiền thân là giải Orange, ra đời nhằm phản kháng việc giải Booker 1991 không có bất kì nhà văn nữ nào lọt vào danh sách đề cử. Những người từng đoạt giải bao gồm Zadie Smith, Barbara Kingsolver, Maggie O'Farrell và Chimamanda Ngozi Adichie. Giải thưởng năm ngoái thuộc về tiểu thuyết gia người Hà Lan Yael van der Wouden với tác phẩm The Safekeep, xoay quanh một chuyện tình lãng mạn và những biến động gia đình thời hậu chiến lấy bối cảnh đất nước hoa Tulip, được ban giám khảo ca ngợi vì "sự kết hợp bậc thầy giữa lịch sử, sự hồi hộp và tính xác thực lịch sử".
LINH TRANG dịch từ The Guardian
VNQD