Dòng chảy

Đại tá Lê Hãn: Một đời trọn vẹn với non sông

Chủ Nhật, 22/11/2026 15:20

Đi qua những chặng đường cam go nhất của lịch sử dân tộc, từ chiến dịch Điện Biên Phủ đến trận quyết chiến "Điện Biên Phủ trên không" trên bầu trời Thủ đô, đồng chí Lê Hãn đã sống và cống hiến như một người lính Cụ Hồ mẫu mực, lặng lẽ mà rạng rỡ, giữ trọn khí phách và sự khiêm nhường cho đến ngày thanh thản rời cõi tạm.

Khoảng trống tuổi thơ bên bờ sông Thạch Hãn

Có những cuộc đời sinh ra đã mang trong mình nhịp thở của lịch sử, để rồi mỗi bước đi đều chạm vào những khúc quanh dữ dội nhất của dân tộc. Đại tá Lê Hãn – người con trai trưởng của đồng chí Lê Duẩn – bước vào tuổi thơ trong sự thiếu vắng hơi ấm của người cha đang bị thực dân Pháp đày ải trong ngục tối. Những năm tháng ấu thơ ấy trôi qua lặng lẽ, nơi đứa trẻ chỉ biết đến cha qua những lời nhắc nhở kín đáo, qua nỗi mong chờ không gọi thành tên trong nếp nhà lam lũ.

Đại tá Lê Hãn

Mãi đến khoảng năm 1936, cánh cửa ngục tù mở ra, người cha trở về trong vòng tay sum họp ngắn ngủi của gia đình. Giữa những ngày đoàn tụ hiếm hoi và quý giá ấy, người cha cách mạng đã dạy cho cậu con trai đầu lòng bài Quốc tế ca. Giai điệu và lời ca hào hùng vang lên trong căn nhà nhỏ không chỉ là một bài hát, mà là hạt giống lý tưởng đầu tiên gieo vào tâm hồn non nớt. Ngọn lửa của giai cấp cần lao lặng lẽ bén rễ, để từ mảnh đất Triệu Phong, Quảng Trị giàu truyền thống yêu nước, chàng thanh niên Lê Hãn sớm tự chọn cho mình con đường dấn thân.

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông đã hòa mình vào phong trào Việt Minh, góp sức trong những ngày sục sôi giành chính quyền của Tổng khởi nghĩa. Năm 1946, khoác lên mình màu áo lính, ông bắt đầu quãng đời binh nghiệp qua những thử thách khắc nghiệt nhất của chiến trường. Ngày 1/5/1948, đứng trong hàng ngũ Đảng Cộng sản Việt Nam, người chiến sĩ trẻ chính thức gắn trọn đời mình với lý tưởng đã chọn – một hành trình kéo dài suốt tám thập kỷ không một lần lay chuyển.

Cuộc hội ngộ giữa đường Nam tiến và tiếng gọi của binh chủng mới

Năm 1946, theo tiếng gọi của đoàn quân Nam tiến, Lê Hãn được cử theo học một lớp tình báo của Trung Bộ tại Quảng Ngãi. Giữa bộn bề nhiệm vụ, một cuộc gặp gỡ bất ngờ đã đến như món quà của định mệnh: ông gặp lại cha mình - đồng chí Lê Duẩn sau gần mười năm xa cách. Khi ấy, trên đường vào Nam nhận trọng trách Bí thư Xứ ủy Nam Bộ theo sự phân công của Bác Hồ và Trung ương, người cha đi qua Quảng Ngãi và tìm gặp con trai.

Hai cha con ngồi bên nhau trong một ngôi nhà của tỉnh, nhưng thời gian dành cho riêng tư thật ít ỏi. Nhìn đứa con trai đã trưởng thành trong khói lửa, người cha mang nặng tâm tình thương nhớ đã hỏi ông có muốn theo vào Nam Bộ để cha con được gần nhau hơn không.

Lê Hãn lặng đi hồi lâu. Giọt nước mắt lăn dài trên má người lính trẻ, nhưng giọng nói của ông vẫn giữ trọn sự cương nghị:

- Con muốn ở lại đây với đồng chí, anh em đã từng gắn bó với nhau.

Đó không phải là sự dửng dưng. Trong sâu thắm, ông khao khát được ở gần cha, được sẻ chia những nhọc nhằn của cuộc đời. Nhưng lòng tự trọng của người chiến sĩ và ý thức tự lập của tuổi trẻ đã ngăn ông bước theo cha. Ông muốn tự đứng trên đôi chân của mình, không ỷ lại, không núp bóng, để người cha gánh vác trọng trách lớn lao của cách mạng có thể yên lòng.

Từ dạo ấy, ở Nam Trung Bộ, mỗi khi có đoàn cán bộ từ Nam Bộ đi ngang qua, ông lại tìm gặp để dò hỏi tin tức về cha. Qua những câu chuyện kể của đồng chí và đồng bào, ông biết cha mình được kính trọng, được người dân Nam Bộ yêu thương gọi bằng cái tên thân mật: "Anh Ba". Niềm tự hào ấy nằm im trong lòng, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc mỗi khi ông đối mặt với gian nguy.

Năm 1951, Lê Hãn được cử sang Trung Quốc học tập ngành pháo binh, chuẩn bị nhân lực cho việc xây dựng lực lượng pháo binh chủ lực của quân đội. Đến năm 1953, ông cùng một số học viên xuất sắc trở về nước, được biên chế vào Đại đoàn Công pháo 351 - đại đoàn pháo binh đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam để tham gia chiến dịch Đông Xuân 1953–1954. Trên cương vị Đại đội trưởng kiêm Chính trị viên Đại đội pháo 113 (Tiểu đoàn sơn pháo 83, Trung đoàn 675), ông cùng đơn vị chiến đấu ở Thượng Lào (Sầm Nưa, Xiêng Khoảng, Cánh Đồng Chum), rồi lại vượt rừng sâu, núi cao kéo pháo vào chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trên cung đường hành quân đầy gian khổ ấy, sự xuất hiện của binh chủng pháo binh đã để lại những ký ức không thể phai mờ. Trung tá Ngọc Diệp, diễn viên Đội nghệ thuật Đại đoàn Quân Tiên phong tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, từng kể lại một khoảnh khắc đầy xúc động:

’Một chiều Tây Bắc cuối đông, mây mù sà thấp, gió lạnh cắt da cắt thịt giữa rừng già. Đang đi, Ngọc Diệp bỗng giật mình thấy cả vạt rừng phía trước chuyển động. Tim đập gấp gáp, chị ôm chầm lấy Xuân Thức đi bên cạnh, hỏi khẽ: – Động rừng hả chị? Xuân Thức trấn an: – Rừng nào mà động. Những khẩu pháo ngụy trang đấy. Cứ nhìn kỹ mà xem. Rồi chị ghé sát tai Ngọc Diệp thì thào: – Một binh chủng mới ra đời đấy. Pháo binh. Nhưng nhớ giữ bí mật nhé!

Những cỗ xe cao chở lính, phía sau kéo theo những khẩu pháo phủ đầy cành lá ngụy trang rung rinh theo từng nhịp bánh. Lần đầu tiên nhìn thấy cảnh tượng ấy, các chiến sĩ văn công không khỏi ngỡ ngàng. Những người pháo thủ khoác quân trang tươm tất, oai phong. Nhìn xuống đoàn văn công đi bộ - người đi dép, người còn đi chân đất các anh pháo thủ xúc động, cúi xuống thả tặng những đôi giày mới cứng, vẫy tay cười nói: - Kỷ niệm đấy nhá! Quyết tâm chiến thắng nhá!

Cầm những đôi giày còn thơm mùi vải mới, nhiều văn công đã rưng rưng nước mắt vì tình đồng đội. Ít ngày sau, tiếng gầm của những cỗ pháo ấy đã dội vang khắp núi rừng, làm quân thù bàng hoàng.

Tại Điện Biên Phủ, Đại đội 113 của Lê Hãn cùng các đơn vị pháo binh đã trải qua những ngày tháng không thể nào quên. Bằng sức người, bằng đôi vai trần và ý chí kiên cường, họ kéo những khẩu pháo nặng nề vượt qua đèo cao, vực sâu hàng trăm ki-lô-mét để bao vây tập đoàn cứ điểm. Khi Bộ Chỉ huy quyết định chuyển phương châm tác chiến từ "Đánh nhanh, thắng nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc", đơn vị ông lại lặng lẽ kéo pháo ra, rồi đào công sự, dựng trận địa mới theo thế trận "hỏa khí phân tán, hỏa lực tập trung", kiên nhẫn chờ thời cơ tổng công kích.

Bức thư viết giữa khói đạn ngày 1/5/1954

Ngày 1/5/1954, chiến dịch Điện Biên Phủ bước vào đợt tấn công thứ ba. Trước giờ xung trận hướng về đồi A1 – cứ điểm phòng ngự then chốt cuối cùng của địch ở phía đông – từ chiến hào còn vương mùi thuốc súng, người đại đội trưởng 25 tuổi Lê Hãn đã tranh thủ khoảng lặng ngắn ngủi giữa hai đợt pháo kích để viết thư gửi cha đang ở chiến trường Nam Bộ xa xôi.

Những dòng chữ mộc mạc, viết vội dưới ánh sáng leo lét của chiến hào, hiện lên đầy chân thực và hào sảng:

Điện Biên, ngày 1/5/1954

Kính gửi cha,

Được ảnh và quyển lịch cha gửi cho trong lúc con đang làm nhiệm vụ tấn công đợt hai vào Điện Biên Phủ, con rất phấn khởi. Từ hôm đi chiến dịch đến giờ, con không gửi thư về thăm cha được, là vì đi hành quân liên miên, lại tác chiến liên tục (tác chiến ở đây có nghĩa là chiến đấu).

Hiện nay con vẫn ở Đại đội pháo 120 ly. Từ đầu chiến dịch Điện Biên Phủ đến giờ, đại đội con tác chiến có rất nhiều thành tích. Đơn vị đã được Trung đoàn đề nghị Huân chương Chiến công hạng Ba. Nay đang tiếp tục làm nhiệm vụ tác chiến, phối hợp tấn công các cao điểm phía đông còn lại.

Tác chiến ở đây vĩ đại lắm, con rèn luyện và học tập được nhiều. Trận địa của con ở gần trận địa phòng không, bắn nhau suốt ngày. Tuy máy bay bay cao, ta bắn vẫn trúng. Không gì thú bằng đứng ở trận địa xem máy bay địch bị cháy đâm đầu xuống. Tuy bom đạn nhiều, nhưng nhờ công sự vững chắc nên cũng không thương vong mấy.

Con vẫn khỏe. Công tác đang tích cực, cố gắng. Tuy vậy còn khuyết điểm trong việc lãnh đạo.

Nghe cha yếu phải đi chữa bệnh, con rất lo cho sức khỏe của cha...

Chiến dịch đang tiếp diễn gay go hơn, ta đang tiêu diệt dần quân địch. Con sẽ cố gắng hơn nữa, lãnh đạo đơn vị góp phần chiến thắng đến ngày tổng công kích tiêu diệt hoàn toàn quân địch ở Điện Biên.

Nếu được thư cha trong lúc đang tác chiến, động viên con được nhiều lắm đấy.

Con cha

Lê Hãn

(C113, D83, E675, F351)

Buổi sáng lá thư rời chiến hào mang theo nỗi lo cho sức khỏe của cha và niềm tin vào ngày toàn thắng, thì buổi chiều cùng ngày, đợt tấn công thứ ba bùng nổ. Những ngày cuối cùng của chiến dịch diễn ra vô cùng ác liệt, nhưng giữa khói lửa mịt mù, người đại đội trưởng trẻ tuổi và đồng đội vẫn giữ vững tay súng, cùng toàn mặt trận làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".

Đại tá Lê Hãn gửi quà tặng Trường Tiểu học Him Lam, Điện Biên, nơi ông chiến đấu năm xưa dịp Kỉ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, năm 2024. Ảnh: TL

Từ bầu trời rực lửa đến sự bình dị của tuổi xế chiều

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, năm 1955, Lê Hãn được cử sang Liên Xô học tập tại Học viện Không quân Zhukovsky ,ngôi trường đào tạo kỹ sư hàng không mà trước đó nhiều năm đồng chí Lê Hồng Phong từng theo học. Trở về nước, ông công tác tại Quân chủng Phòng không - Không quân, tiếp tục bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ông có mặt trong những năm tháng bầu trời miền Bắc rực lửa, tham gia các trận đánh và đỉnh cao là chiến dịch "Điện Biên Phủ trên không" tháng 12/1972, nơi quân và dân ta kiên cường đánh trả những đợt oanh tạc của máy bay B-52.

Đi trọn vẹn cả hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, đứng ở những tuyến đầu cam go nhất, nhưng khi trở về đời thường từ tháng 3/1992, Đại tá Lê Hãn lại chọn cho mình một nhịp sống trầm lặng và khiêm nhường.

Trong gia đình, với các con Lê Khánh Hải, Lê Khánh Hưng và Lê Ngọc Hiếu, ông là người cha hiền từ, sống chuẩn mực và không bao giờ phô trương. Chị Lê Ngọc Hiếu, con gái út của ông, từng chia sẻ giản dị về cha: "Bố sống rất giản dị, khiêm tốn, không đòi hỏi hay mưu cầu bất cứ điều gì." Với những người từng gặp gỡ, ông để lại ấn tượng bởi sự đôn hậu, cởi mở; ít khi nói về thành tích của bản thân, nhưng hễ nhắc đến đồng đội là lại say sưa kể về những hy sinh và chiến công của anh em.

Ngay cả khi tuổi cao sức yếu, tình cảm dành cho đồng đội, cho văn chương và thế hệ trẻ vẫn luôn hiện hữu. Những năm 2022–2023, khi Tổng cục Chính trị, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Nhà xuất bản Quân đội nhân dân tổ chức các trại sáng tác tại Cần Thơ và Đà Nẵng hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ông đã gửi những món quà nhỏ để khích lệ các nhà văn viết về đề tài lực lượng vũ trang. Dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, dù không thể trực tiếp trở lại chiến trường xưa, ông vẫn gửi quà tặng làm giải thưởng cho học sinh Trường Tiểu học Him Lam (thành phố Điện Biên Phủ) tham gia cuộc thi vẽ tranh Hoan hô chiến sĩ Điện Biên.

Đại diện Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh trao Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng cho Đại tá Lê Hãn, tháng 1 năm 2026. (Ảnh: Gia đình cung cấp) 

Trong những năm tháng sinh hoạt Đảng tại phường Tân Sơn Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, tấm Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng được trao tặng là dấu mốc trọn vẹn cho một đời gắn bó son sắt với lý tưởng cách mạng.

Lúc 4 giờ 18 phút ngày 19/11, Đại tá Lê Hãn thanh thản rời cõi tạm, hưởng thọ 97 tuổi. Lễ viếng được tổ chức từ 9 giờ ngày 25/11 và lễ truy điệu vào 13 giờ 30 phút ngày 26/11 tại Nhà tang lễ Quốc gia phía Nam (số 5 Phạm Ngũ Lão, Thành phố Hồ Chí Minh).

Gần một thế kỷ đi qua, đồng chí Lê Hãn đã khép lại một cuộc đời trọn đời trong quân phục người lính, trọn đời đi cùng cuộc trường chinh vĩ đại của dân tộc. Là người sĩ quan tự hào đã tham gia hai chiến dịch lớn mang tầm vóc lịch sử là chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ trên không năm 1972 tại Hà Nội, ông đã đi qua những chặng đường gian lao nhất của đất nước bằng tất cả bản lĩnh, sự khiêm nhường và lòng trung hiếu. Một đời lính như ông, một cuộc đời như ông thật sự trọn vẹn – trọn vẹn với lý tưởng, với đồng đội, với Nhân dân, và xứng đáng là người con trai trưởng của Tổng Bí thư Lê Duẩn, người lãnh đạo kiệt xuất của Đảng.

VNQD
Thống kê
Bài đọc nhiều nhất
Những người lính đào ngũ trong Chuyện ba người lính

Những người lính đào ngũ trong Chuyện ba người lính

Đừng vội nghĩ tất cả những người lính vì một lí do riêng nào đó mà đào ngũ đều là hèn nhát. Phải nhìn họ với tấm lòng thấu hiểu và vị tha...(VŨ CÔNG CHIẾN)

Trăm năm cô đơn của G.G.Márquez và những nhân vật lấy nguyên mẫu từ hiện thực

Trăm năm cô đơn của G.G.Márquez và những nhân vật lấy nguyên mẫu từ hiện thực

Những bạn đọc không nắm rõ tiểu sử của tác giả, hẳn nhiên sẽ rất bối rối khi đọc tác phẩm, nhất là vào giai đoạn cuối truyện, khi một loạt nhân vật dường như “trên trời rơi xuống” không có lai lịch rõ ràng,...(YẾN THANH)

Nguyên mẫu trong "Rừng đói" và "Bình minh phía trước"

Nguyên mẫu trong "Rừng đói" và "Bình minh phía trước"

Nguyên mẫu trong văn của tôi ít được hư cấu vì tôi không có tài hư cấu. Vì thế đọc lên là biết ngay đó là ai. Hơn nữa tôi cũng hay để tên nhân vật là tên nguyên mẫu...(NGUYỄN TRỌNG LUÂN)

Những cái tên mang thân phận người của "Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới"

Những cái tên mang thân phận người của "Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới"

Từ những đường dây lừa đảo xuyên biên giới, từ những căn phòng trọ ám mùi dây thừng và điện thoại bị tắt nguồn…, tôi muốn bạn đọc bước vào thế giới lạnh lẽo và dữ dội của thời đại dữ liệu,... (DƯƠNG BÌNH NGUYÊN)