Mới đây, hai nhà văn Chito Kosagawa và Kasumi Asakura đã được công bố là những chủ nhân mới nhất của hai giải thưởng văn học hàng đầu Nhật Bản, lần lượt là giải Akutagawa và Naoki với 2 tiểu thuyết Zombie Collector (tạm dịch: Người sưu tập thây ma) và Kengwai (Ngoài tầm bắn).
Chito Kosagawa (phải) và Kasumi Asakura nhận giải Akutagawa và Naoki lần thứ 175.
Đây là lần tổ chức thứ 175, vinh danh tác phẩm giàu thể nghiệm, xuất sắc nhất về văn chương (giải Akutagawa) cũng như các cuốn sách giải trí nổi bật có doanh thu ấn tượng và được yêu thích đặc biệt (giải Naoki).
Xuất bản bởi Kodansha, Zombie Collector kể về một người phụ nữ bị ám ảnh bởi một trò chơi thực tế ảo sau khi cô và chồng mất việc vào tay trí tuệ nhân tạo. Trong game nói trên, cô vào vai một nhân viên dọn dẹp khách sạn chuyên thu thập xác zombie. Trước khi phát hành dưới dạng sách giấy, tác phẩm đã từng xuất hiện trên tạp chí văn học Gunzo vào số tháng 5.
Hikaru Okuizumi - đại diện ban giám khảo giải Akutagawa cho biết các đồng nghiệp chấm giải đánh giá rất cao khả năng của Kosagawa trong việc xây dựng thế giới hư cấu chỉ bằng sức mạnh của ngôn từ. Ông dành lời khen cho tác giả bởi không đơn thuần tạo nên sự đối lập giữa thế giới thực và không gian thực tế ảo, mà còn tạo nên một sự kết hợp hòa quyện cả hai. Về mặt chuyên môn, đa số giám khảo đồng tình phong cách viết súc tích của Kosagawa và những sáng tạo trong việc kiến tạo thế giới hư cấu là rất ấn tượng. Mở rộng cảm nhận, các thành viên cũng lưu ý thêm một điểm mạnh khác là cuốn sách có tính thời sự đặc biệt, có thể được hiểu như một hình thức phê bình xã hội qua các miêu tả mỉa mai về những nỗ lực thích nghi thái quá của nhân vật chính trước sự thay đổi trong bối cảnh con người mất đi việc làm vào tay trí tuệ nhân tạo.
Ông cho biết trong danh sách đề cử, vòng bỏ phiếu đầu tiên đã thu gọn còn 3 tác phẩm tranh giải, gồm Bad Blood của Ryomi Suzuki, Anti-Good Morning của Emi Yagi và Zombie Collector. Ở vòng bỏ phiếu tiếp theo, dù tác giả của Nhật kí hư không rất xuất sắc nhưng nhiều thành viên cho biết yếu tố kì ảo ở cuối cuốn sách có phần rập khuôn, từ đó giải thưởng là cuộc cạnh tranh giữa Suzuki và Kosagawa. Quyết định cuối cùng đã được đưa ra ở vòng thứ 3, trong khi Zombie Collector được ca ngợi thì Bad Blood được cho là vẫn còn hạn chế trong việc miêu tả quá thực tế hồi ức và bỏ quên những nỗi hoài nhớ của nhân vật này.
Kengwai (Ngoài tầm bắn) và Zombie Collector (Người sưu tập thây ma) được xướng tên là người chiến thắng.
Sinh tại Morioka, tỉnh Iwate vào năm 1990, trước đó Kosagawa từng được đề cử giải Akutagawa vào hai năm 2022 và 2023. Cuốn tiểu thuyết đầu tay của cô, Kateiyo Anshin Kofu đã đoạt giải Gunzo lần thứ 65 dành cho tác giả mới vào năm 2022. Cô có bằng thạc sĩ tâm lí học tại Đại học Keio. Chia sẻ cảm xúc trong buổi họp báo, nữ nhà văn cho biết: “Tôi vui đến nỗi đầu óc trống rỗng, không nói nên lời. Tôi chưa bao giờ nghĩ điều như thế này có thể xảy ra trong cuộc đời mình. Với chiến thắng này, tôi sẽ tiếp tục viết thêm những tác phẩm độc đáo khác để gửi đến độc giả”.
Khi được hỏi về yếu tố công nghệ trong tác phẩm, Kosagawa bộc bạch: “Dù trí tuệ nhân tạo có viết tiểu thuyết hay, nhanh và thú vị đến đâu, thì điều đó không có nghĩa tôi sẽ từ bỏ công việc viết lách. Không thể phủ nhận vẫn có khả năng tôi thua kém trí tuệ nhân tạo ở một số khía cạnh, nhưng miễn là vẫn cảm thấy thôi thúc sáng tạo, thì với tôi việc đặt bút viết vẫn rất thiêng liêng.” Bên cạnh đó, cô cũng bày tỏ hi vọng về một xã hội nơi mọi người có thể lựa chọn lối sống phù hợp với chính bản thân, dù là tận hiến, muốn giữ nguyên trạng hay sống chấm lại.
Trong khi đó tiểu thuyết Kengwai đoạt giải Naoki của Asakura lai có tính lịch sử đặc biệt, lấy bối cảnh Edo (nay là Tokyo) thế kỉ 19, kể về hai chị em Fuyu và Riyo có phần trái ngược. Trong khi Fuyu có những vết rỗ do đậu mùa để lại trên mặt, thì Riyo được xem là rất xinh đẹp như một mĩ nhân của thời đại đó. Tuy vậy điều không may đã xảy ra khi Fuyu bị xâm hại bởi con nuôi của một thầy dạy thư pháp, từ đó “châm ngòi” cho chuỗi sự kiện vô cùng kịch tính, dẫn đến việc cô phải đấu tranh chống lại sự bất công và áp bức mà bản thân và những người phụ nữ xung quanh phải đối mặt.
Mizuki Tsujimura – tác giả tiểu thuyết Bình minh của cuộc đời và là thành viên ban giám khảo nhận xét bằng sức mạnh ngòi bút, Asakura đã "soi sáng cách phụ nữ có thể tồn tại". Giám khảo cho biết vòng bỏ phiếu đầu tiên cho ra kết quả cân bằng giữa Kengwai và Can You See Hokiichi? của Megumi Semitani. Mặc dù còn vài lợn cợn về nửa sau của Kengwai từ góc độ lịch sử, nhưng cuối cùng ban giám khảo vẫn thống nhất đây là cuốn sách thắng cuộc ở vòng thứ hai. Tsujimura nhận xét mặc dù có một số đoạn miêu tả tương đối đau đớn, nhưng "nửa sau của cuốn sách tràn đầy sức mạnh và lòng nhiệt huyết vượt lên tất cả". Trong khi đó sáng tạo của Semitani lại được đánh giá là chưa đi đến tận cùng, nhất là trong việc xây dựng nhân vật. Cũng lọt vào vòng chung khảo là Seiten của Masayasu Wakabayashi – tác phẩm được ca ngợi là "một tiểu thuyết uyển chuyển với lối diễn đạt xuất sắc". Tuy nhiên vì đây là tiểu thuyết đầu tay nên các giám khảo cho rằng vẫn còn thời gian để chờ đợi thêm.
Asakura, 65 tuổi, đến từ Otaru, Hokkaido. Với chiến thắng này, bà đã trở thành tác giả lớn tuổi nhất được gọi tên trong lịch sử giải thưởng. Trong sự nghiệp, bà đã xuất bản nhiều tiểu thuyết và tập truyện ngắn từ đầu những năm 2000 và đã giành được nhiều giải thưởng văn chương danh giá, trong đó có Giải Hokkaido Shimbun và Yamamoto Shugoro. Kengwai được Kobunsha xuất bản và là tiểu thuyết lịch sử đầu tay của bà. Chia sẻ về tác phẩm, nhà văn cho biết: “Đây là lần đầu tiên tôi viết thể loại này, vì vậy có rất nhiều thách thức. Trong quá trình thực hiện, tôi thấy bản thân như bước từng bước để khám phá một vùng đất lạ”.
Chia sẻ về nguồn cảm hứng, Asakura cho biết: “Tôi rất thích cuốn sách thiếu nhi Lottie và Lisa của Erich Kästner kể về hai chị em sinh đôi sống riêng biệt rồi tình cờ gặp nhau, dẫn đến một loạt sự kiện khốc liệt, khó đoán. Ban đầu, tôi nghĩ mình muốn viết một câu chuyện về cặp song sinh, thêm vào đó, tôi cũng luôn quan tâm đến khái niệm trẻ em bị bỏ rơi. Mặc dù việc này khó xảy ra trong thời hiện đại, nhưng qua việc đọc nhiều tài liệu, tôi có ấn tượng nếu đặt vào thời Edo thì tác phẩm sẽ khá thú vị. Về mặt thể loại, thật ra từ khi viết tác phẩm đầu tay, tôi luôn nói rằng mình muốn thử sức với tiểu thuyết lịch sử, và trên thực tế tôi rất yêu thích các tác phẩm của Shuhei Fujisawa như Vang rộn tiếng ve… Do đó bản thảo của Kengwai có nhiều tương đồng với phong cách của bậc thầy này”.
Được tổ chức bởi Hiệp hội Xúc tiến Văn học Nhật Bản, giải Akutagawa và Naoki được trao hai lần một năm, vào mỗi tháng Giêng cũng như tháng Bảy. Người chiến thắng sẽ được chọn ra bởi một hội đồng gồm 9 nhà văn nổi tiếng trong nước. Kosagawa và Asakura sẽ nhận mỗi người một chiếc đồng hồ bỏ túi và giải thưởng tiền mặt trị giá 1 triệu yên. Trong gần 200 lần tổ chức, 2 giải thưởng đã giới thiệu và củng cố sự nghiệp cho nhiều tác giả, trong đó nổi bật hiện nay có thể kể đến Sayaka Murata với Cô nàng cửa hàng tiện ích, Rie Qudan với Tháp đồng cảm Tokyo cũng như Riku Onda với Ong mật và sấm rền.
NGÔ THUẬN PHÁT dịch từ The Japan Times
VNQD