Hải Vân quan - Di tích lịch sử quan trọng trên đèo Hải Vân vừa được phục dựng và đưa vào hoạt động phục vụ du khách tham quan, tìm hiểu lịch sử. Tuy nhiên vẫn chưa nhiều người biết đầy đủ về công trình quân sự quan trọng dưới thời nhà Nguyễn này. Hãy cùng VNQĐ online thị sát Hải Vân quan.
Đầu thế kỉ XIX, Phú Xuân - Huế trở thành Kinh đô, đèo Hải Vân trở nên quan trọng, là cửa ngõ đi vào vùng kinh kỳ, cần phải tăng cường phòng ngự. Vì thế, tháng Hai năm Bính Tuất (1826), Vua Minh Mạng xuống chỉ cho xây một cửa quan ở đỉnh đèo Hải Vân, cửa trước viết ba chữ “Hải Vân Quan”, cửa sau viết sáu chữ “Thiên Hạ Đệ Nhất Hùng Quan”, hai bên tả hữu xếp đá làm tường, trước sau liền nhau. Từ đó, muốn vượt qua ải Hải Vân đều phải qua hai lần cửa xây bằng gạch vồ theo lối vòm cuốn, bên trên cửa là sân thượng dùng để quan sát bốn phía, có xây bậc thang lên xuống.
Trong nhìn nhận của Triều đại nhà Nguyễn, Hải Vân Quan là một thành lũy quân sự quan trọng trên con đường thiên lí Bắc - Nam, và cũng là đệ nhất hùng quan của Đại Việt. Chính vì vậy, năm Minh Mạng thứ 17, khi đúc cửu đỉnh, một công trình biểu tượng cho sự trường tồn, thống nhất, cùng với 33 địa điểm là các danh lam thắng cảnh khắp Đại Việt, nhà vua đã cho thể hiện cảnh “Đệ nhất hùng quan” vào Dụ đỉnh. Bởi vậy, danh thắng Hải Vân đã được lưu trên 1 trong 9 đỉnh đồng trong Đại Nội Huế đến ngày nay.
Năm 2016, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế và UBND TP. Đà Nẵng đã phối hợp xây dựng chung bộ hồ sơ đệ trình Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch công nhận Hải Vân Quan là Di tích cấp Quốc gia, đồng thời tiến hành khoanh vùng bảo vệ di tích theo quy định của Luật Di sản văn hóa. Ngày 19/12/2021, dự án “Bảo tồn, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích Hải Vân Quan” đã được khởi công với tổng mức đầu tư hơn 42 tỉ đồng, hai địa phương Thừa Thiên - Huế và Đà Nẵng mỗi bên đóng góp một nửa từ nguồn ngân sách. Sau gần 3 năm thi công với sự nỗ lực của các cơ quan liên quan, tháng 7 năm 2024 công trình được nghiệm thu và đưa vào phục vụ khách tham quan.
Di tích Hải Vân Quan được phục dựng hôm nay là một cụm kiến trúc bao gồm hai cửa vòm. Cửa quay về phía Nam khắc ba chữ "Hải Vân Quan".
Khách tham quan Hải Vân Quan mới được phục dựng.
Nhà trú sở (nơi làm việc và sinh hoạt của viên quan trấn thủ) và vũ khố (kho hỏa lực và diêm tiêu) được phục dựng.
Khu vực phía nam di tích.
Các vị trí đặt súng thần công...
...cùng hệ thống thành lũy.
Lối đi giữa hai bên tường thành.
Bức tường đá bên cửa phía Nam.
Lô cốt phòng ngự.
Đèo Hải Vân nhìn qua lỗ ngắm của lô cốt còn lại.
Công tác phục dựng tôn trọng những gì còn lại của di tích.
Tường đá phía Bắc di tích.
Cổng phía Nam của di tích.
Một viên quan Pháp cùng gia đình chụp ảnh tại Hải Vân Quan năm 1932, nơi cửa có bia đá và súng thần công.
Những hình ảnh về Hải Vân Quan qua các nguồn tư liệu nước ngoài được giới thiệu tại phòng trưng bày của di tích.
Cảnh "Thiên hạ đệ nhất hùng quan" được đúc trên Dụ đỉnh, 1 trong 9 đỉnh đồng hiện trưng bày tại Đại Nội Huế, được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu.
Sau khi Pháp chiếm đóng đã biến nơi đây thành căn cứ quân sự với những lô cốt án ngữ những điểm cao có tầm nhìn tốt.
Một lô cốt trên núi Hải Vân nhìn về phía Huế.
Hải Vân Quan từ hướng Đà Nẵng đi lên đèo Hải Vân.
Du khách nước ngoài nghe giới thiệu về "Thiên hạ đệ nhất hùng quan".
Hải Vân Quan được phục dựng là một di tích lịch sử kiến trúc quân sự có giá trị đặc biệt. Công trình đã được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2017. Hiện nay mỗi ngày địa điểm này đón hàng trăm khách du lịch đến từ Huế và Đà Nẵng.
Tổ chức trang: VŨ THÀNH DUY
Thực hiện: TRƯỜNG THÀNH
VNQD