(kì 2)
.NGUYỄN HỘI
Anh tên Quên nhưng người đời khôn nguôi nhớ
Chỉ vài giờ sau khi thông tin: Tìm thân nhân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được trang Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh yêu nước và các phương tiện truyền thông đăng tải, cả ấp Đức Tân xôn xao bàn tán. Ngay lập tức gia đình ông Huỳnh Văn Nhỏ đã đến Ủy ban nhân dân xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh xin đăng kí xác nhận thông tin. Nghẹn ngào trong những giọt nước mắt của gần sáu mươi năm trời đằng đẵng ngóng đợi thông tin về người anh trai liệt sĩ, anh em ông Huỳnh Văn Thành, Huỳnh Văn Chành, Huỳnh Văn Chín, Huỳnh Văn Mười, Huỳnh Văn Nhỏ, Huỳnh Thị Lệ, Huỳnh Thị Lê và người em Út thứ 12 Huỳnh Thị Dành mang theo Bằng Tổ quốc ghi công, giấy báo tử, Huân chương Chiến sĩ giải phóng cùng giấy chứng nhận gia đình liệt sĩ để minh chứng liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là người anh trai lớn trong gia đình. “Ngày còn sống má tôi thường nhắc, anh Hai Quên hi sinh trong trận đánh vào Sài Gòn hồi Mậu Thân, nhưng vẫn chưa tìm thấy mộ. Suốt bao nhiêu năm qua, gia đình vẫn mang trong lòng nỗi day dứt và ngóng đợi tin anh…” Ngay sau khi nhận được thông tin từ gia đình, các cấp chính quyền tỉnh Tây Ninh, Bộ Quốc phòng và Ban Chỉ đạo quốc gia đã khẩn trương hỗ trợ gia đình xác minh sự đồng nhất giữa các quyết định, giấy tờ và hài cốt liệt sĩ. Cả nước cùng hướng về công viên Lê Thị Riêng và gia đình liệt sĩ với một lòng thành kính…
Ít lâu sau, một ngày đẹp trời, tôi cùng mấy người bạn về Vàm Cỏ tìm thăm gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và cũng là quê hương người anh hùng Huỳnh Văn Đảnh. Qua khu đô thị Tân Trụ, xã Vàm Cỏ hiện ra với bạt ngàn những cánh đồng mẫu lớn. Đang giữa thì con gái, những khoảng xanh nhung nhấp nhô sóng lúa với mùi hương non ngọt, ấm no. Dọc hai bên con đường trải nhựa rộng thênh thang, những cây bằng lăng đang giữa mùa hoa với từng chùm hoa tím thẫm rung rinh. Soạn giả cải lương nổi tiếng Diệp Vàm Cỏ, người đã có hàng trăm bài ca vọng cổ về chiến tranh cách mạng và truyền thống quê hương bỗng khe khẽ cất lên: Gió lên lay động hoa bằng lăng thướt tha/ Hoa diễm kiều, hoa mặn mà/ Màu hoa tươi thắm hoa ơi/ Cũng như câu chuyện tình ta ngát hương… Rồi bằng một giọng đầy chiêm nghiệm, từng trải trong chiến tranh ông chậm rãi: Màu hoa tím thủy chung như tấm lòng người dân nơi đây, cả cuộc đời thủy chung, sắt son với cách mạng…
Huỳnh Văn Đảnh, cái tên một thời đã là nỗi khiếp sợ của bất cứ một tên bảo an hay lính quốc gia nào. Vừa làm Chỉ huy trưởng vừa kiêm Chính trị viên xã đội Đức Tân, ông đã cùng đồng đội bẻ gãy hàng trăm trận càn lớn nhỏ của kẻ thù. Riêng biệt tài thiện xạ nổi tiếng chiến trường miền Nam, chỉ với 76 viên đạn, ông đã tiêu diệt 78 quân thù, trong đó có hai viên xuyên táo. Để rồi năm 26 tuổi, Huỳnh Văn Đảnh đã vinh dự được cử làm Trưởng đoàn đại biểu miền Nam ra thăm miền Bắc, được phong tặng danh hiệu Anh hùng và Huân chương Quân công giải phóng hạng ba. Trên trang nhất của tờ báo Cứu Quốc số 3.251, ra ngày 21/11/1965 đã đăng trang trọng tấm hình Huỳnh Văn Đảnh chụp chung với Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng đoàn đại biểu anh hùng và chiến sĩ thi đua lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam cùng bài viết về ông.
Bao nhiêu năm rồi, tôi vẫn đưa các con đến trường trên con đường mang tên Huỳnh Văn Đảnh. Con đường này nằm ở trung tâm hành chính tỉnh Tây Ninh, cũng tím thẫm bằng lăng. Đã có một trường học, nhiều con đường mang tên người anh hùng liệt sĩ nhưng chính tôi và có lẽ ít ai biết rằng, trong đại gia đình, tính từ đời cha mẹ ông (ông Huỳnh Văn Cân và bà Trần Thị Phường - mẹ Việt Nam anh hùng) có tới bảy người con, cháu ruột là liệt sĩ và hai mẹ Việt Nam anh hùng. Thêm một điều đặc biệt bất ngờ, ông chính là người chú ruột thứ mười của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên (cha là Huỳnh Văn Lâu, thứ năm trong gia đình). Năm 1985 đã trôi xa kể từ ngày liệt sĩ Huỳnh Văn Quên hi sinh nhưng hình ảnh và những câu chuyện về ông người đời khôn nguôi nhớ…
Hồi đó, Triêm Đức (tên gọi cũ của xã Đức Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An, nay thuộc xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh) nằm ngay giữa trung tâm quận Tân Trụ. Vùng đất như một bán đảo thu nhỏ bởi nằm giữa hai con sông rộng lớn: Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây, trước khi chúng nhập lại thành một dòng sông: Vàm Cỏ. Ngoài chi chít những hố bom sâu hoẳm, những đầm lầy dừa nước mênh mông và bạt ngàn rừng rậm um tùm các loài cây đặc trưng của vùng hạ miền Tây Nam Bộ như bần, cám, mây, trâm, dứa dại, bình bát, ô rô, mái dầm, cóc kèn, mướp xác… là những thửa ruộng tốt tươi, màu mỡ. Ở chính nơi hợp lưu của hai con sông Vàm Cỏ Đông - Tây, cách gia đình ông Huỳnh Văn Lâu chưa đầy hai cây số là ngã ba Bần Quỳ. Nơi đây có miếu thờ ông Xá Sai Ty Mai Công Hương “thà chịu trầm thân mà đục thủng thuyền lương chứ nhất quyết không để rơi vào tay giặc Cao Miên, năm Ất Dậu 1705”. Bên trái là vùng căn cứ cách mạng Bần Cao. Còn bên phải là vùng “đám lá tối trời, pháo đài đất” nổi tiếng với tên gọi “mục tiêu X” mà không lực Hoa Kì không tài nào triệt hạ nổi; chưa đầy 3 cây số về hướng Tân An là trung tâm quận Tân Trụ - nơi đồn trú ngụy quân… Vì đặc điểm địa hình và truyền thống yêu nước lâu đời nên Triêm Đức trở thành vị trí địa chiến lược, vùng “tranh tối tranh sáng” và cũng chính nơi đây đã là một địa chỉ đỏ cách mạng, từ những ngày đầu của phong trào Đồng Khởi.
Dưới bóng mát của tán cây nhãn sum suê trái ngọt, trong khu vườn của gia đình người em thứ chín, nơi liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được cha mẹ sinh ra và cũng là nơi đang thờ tự liệt sĩ, chúng tôi ngồi quây quần bên bàn trà cùng những người con của gia đình cách mạng và bà con chòm xóm. Cũng như buổi trò chuyện hôm nào với chú Nguyễn Văn Hoàng (Nguyên Phó Giám đốc Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Long An) - Người có hai năm liền cùng huấn luyện, chiến đấu, cùng bị thương và dưỡng thương với liệt sĩ, những giọt nước mắt của họ lại rơi với sự thương nhớ, tự hào…
Chưa đầy mười sáu tuổi, anh Hai Quên đã đi theo người anh hùng Mười Đảnh làm cách mạng. Lúc đầu, anh được giao nhiệm vụ giao liên truyền tin, làm du kích xã, rồi sau này anh xung phong vào đơn vị bộ đội chính quy thuộc Tiểu đoàn 1 Long An. Noi gương chú Mười, từ ngày đầu nhập ngũ (tháng 3/1966), anh nổi tiếng gan dạ và biệt tài thiện xạ, bắn đâu trúng đó. Từ hồi còn học trường làng với cô bạn tên Đào (hiện đang định cư tại Mĩ), Hai Quên đã nổi tiếng với khả năng ứng biến xuất thần cùng những vần thơ học trò mộc mạc. Cây bần mọc dựa mé sông/ Cóc treo, cám quấn, kiến vàng gửi thân/ Cảnh nghèo chịu chữ gian truân/ Không tiền mua mắm thôi đành ăn không. Bài thơ này được ông Huỳnh Văn Chín nghe truyền khẩu, nhớ và đọc lại. Đến năm 18 tuổi Huỳnh Văn Quên đã được vào dự bị, rồi được tổ chức gợi ý hãy “ráng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”. Và ngày 27/7/1967, khi vừa tròn mười chín tuổi, anh đã cùng người bạn chiến đấu Nguyễn Văn Hoàng được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng, trở thành hạt giống đỏ của bộ đội địa phương tỉnh Long An thời bấy giờ.
Giờ đây, ngồi bên gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, tôi kể lại cho họ nghe về cuộc gặp ông Trần Hoài Nang nguyên Đại đội trưởng Đại đội 2, chỉ huy của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên mấy ngày trước. Ông Nang kể, khi được biên chế từ trung đội bộ binh sang khẩu đội đại liên, vì có tinh thần đoàn kết, có ý thức tổ chức kỉ luật cao, lại gan dạ, dũng cảm nên Quên được giao làm xạ thủ đại liên đảm nhiệm những vị trí tiến công then chốt. Trong trận đánh đồn địch ở khu vực Rạch Thiên, lực lượng địch đông lại cố thủ trong lô cốt kiên cố, quân ta đánh nhiều giờ chưa hạ được. Chính Quên đã cảm tử xông lên ném lựu đạn vào lô cốt, mở đường cho đồng đội tiến lên giành chiến thắng. Trong vòng một năm, Huỳnh Văn Quên đã cùng với Nguyễn Văn Hoàng, người làm nhiệm vụ vác đạn đại liên cùng đồng đội đánh ba mươi trận trên địa bàn các xã Hòa Khánh, Lương Hòa, Bình Đức, An Nhựt Tân, Hựu Thạnh… dọc theo sông Vàm Cỏ.
Và chuyện tình bất tử
Tạm biệt quê hương người anh hùng và gia đình liệt sĩ, chúng tôi vượt qua sông Vàm Cỏ Đông trên chuyến phà Bến Bạ. Tháng sáu, bắt đầu vào mùa mưa nhưng dòng nước trên sông vẫn hiền hòa xuôi chảy. Dọc hai bên bờ, những hàng dừa nước khẽ rung mình trong gió. Thanh bình quá. Lòng tôi chợt dâng lên niềm xúc động. Hình ảnh bà Lê Thị Dừa móm mém nhai trầu, trên vai quàng chiếc khăn rằn bên di ảnh người chồng và tấm bằng Tổ quốc ghi công, trong căn nhà mái ngói thâm nâu giữa cánh đồng bát ngát cứ trở đi trở lại. Bà là vợ Anh hùng liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh, năm nay vừa tròn chín mươi tuổi… Bất chợt giọng nói dịu dàng đặc sệt miền Tây Nam Bộ của một cô gái đi chung phà kéo tôi về thực tại. “Cô Lệ có người yêu tên liệt sĩ Huỳnh Văn Quên phải không chú? Giờ cổ không còn ở Tân Phước Tây nữa. Cổ về ở nhà con, gần khu chợ Gò Đen rồi chú ơi”. Thì ra trong lúc tôi còn đang mơ màng về cuộc ghé thăm gia đình Anh hùng liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh vừa diễn ra, thì người bạn đồng hành đã kịp hỏi thăm đường.
Từ ngày báo chí đưa tin, tên cô Nguyễn Thị Lệ, người phụ nữ nơi miền hạ Long An âm thầm chờ người yêu đi đánh trận gần sáu mươi năm cùng một lời ước hẹn thủy chung đã được cả nước biết đến. Trong tiệm bánh chuối chiên của gia đình chị Nguyễn Thanh Thủy, cô Nguyễn Thị Lệ (thường gọi là cô Sáu Lệ) đang nằm võng nghỉ trưa. Nghe nói có đoàn văn nghệ sĩ ghé thăm, cô từ từ ngồi dậy. Tôi nhanh chân bước lại, tính đỡ dưới lưng võng nhưng chị Thủy đã cười thật tươi, nói khéo: “Anh cứ để má từ từ, má muốn tự mình làm mọi việc”.
Tác giả bài viết cùng soạn giả cải lương Diệp Vàm Cỏ tặng thơ thư pháp cho cô
Nguyễn Thị Lệ trong tiệm bánh chuối chiên của con gái.
Quả đúng như lời chị Thủy vừa nói, mặc dù hai năm nay bị tai biến hai lần, đi đứng nói năng chậm chạp, những nét ưa nhìn trên gương mặt của một thời ít nhiều bị ảnh hưởng, nhưng cô Sáu Lệ vẫn có thể tự lo cho bản thân. Riêng trí nhớ, nhất là những kỉ niệm về người chồng chưa cưới trong cô chẳng bao giờ phai nhạt.
Chậm rãi, dè dặt, cô Sáu kể…
Hồi đó, khi mới chừng mười sáu, mười bảy tuổi, tôi đã làm giao liên cho anh Sáu Thiết và chị Tư Sen trên cung đường từ Tân Phước Tây về Mỹ Thạnh. Công việc không có gì nặng nhọc nhưng rình rập rất nhiều hiểm nguy, nhất là từ khi du kích phối hợp cùng bộ đội ta bất ngờ đánh vào đồn địch trên Tân Trụ khiến bọn địch càng kiểm soát gắt gao. Một lần tôi giả dạng người mua trầu cau đoạn từ Phước Tân qua ngã tư Lạc Tấn để đi tìm cơ sở. Công việc êm xuôi. Khi gần về đến nhà, tôi thấy một toán lính dẫn theo một người trùm bao bố trên đầu đang tiến lại phía mình. Qua hai cái lỗ cắt chéo trên đầu, ánh mắt tên chiêu hồi láo lơ rồi bất ngờ, cánh tay hắn chỉ thẳng về phía tôi. Chẳng nói chẳng rằng, bọn lính lôi thẳng tôi về đồn. Hôm ấy, tôi chỉ mang theo một câu truyền tin, không có bất cứ một thư từ hay tài liệu gì trong người. Tên chỉ huy dụ dỗ ngon ngọt, hứa sẽ cho những món quà đắt tiền nếu tôi “vui lòng” khai ra cơ sở cách mạng. Trước sau, tôi vẫn chỉ một lời, rằng mình là người đi mua trầu cau, không biết gì hết. Bất lực, tên chỉ huy lui vào trong để cho mấy tên lính trói ngược cánh tay tôi ra phía sau. Chúng tạt nước lạnh, rồi tạt cả xà bông đầy lên đầu, lên cổ, đổ cả vào miệng nhưng cũng chẳng moi được từ tôi một mẩu tin nào. Không có chứng cứ, chẳng ghép được vào tội gì, sau hơn ngày, địch phải thả tôi về.
Sau lần ấy, công việc của tôi cẩn trọng, kín đáo hơn. Vừa làm giao liên đưa thư, tôi vừa làm công tác phụ nữ của ấp Bần Cao. Mỗi lần có đơn vị Tiểu đoàn 1 về đóng quân, tôi lại cùng chị em trong ấp phụ giúp các anh gánh nước, gánh gạo, mua thức ăn hay mua giúp thuốc tây. Khi mấy căn nhà trong xóm bộ đội thường về ở, bị bom đánh sập hết, đơn vị phải đóng quân ngoài cánh đồng, tôi cũng ra ngoài đó phụ giúp các anh. Trong những lần cùng chị em tới lui trong doanh trại, tôi thấy có một anh chàng trẻ măng thường hay để ý riêng mình.
Rồi tình cờ tôi nghe lỏm được, người thanh niên trẻ măng dong dỏng cao, có chiếc răng khểnh bên phải hay trộm nhìn mình ấy là một xạ thủ đại liên, một tay đánh giặc rất “lì”. Một lần, chúng tôi đụng mặt nhau bên gốc trâm, anh bất ngờ hỏi thăm: “Tình hình địa phương mình, thời gian qua có êm không, cô Sáu?” Dù đã quen đi công tác, quen tiếp xúc với nhiều người nhưng tôi bỗng cảm thấy câu hỏi này có điều gì khác lạ. Tôi ấp úng trả lời: “Ủa, sao… sao anh biết tui thứ Sáu mà hỏi thăm nè?” Câu hỏi bất ngờ thay cho câu trả lời đã khiến cho anh chàng ngượng ngập, cười trừ.
Sau lần ấy, hai chúng tôi bắt đầu chuyện trò qua lại. Tôi biết anh có cái tên rất lạ: Hai Quên. Anh nói: “Ba tui thứ năm tên Lâu, đặt tui tên Quên để ai gặp rồi cũng nhớ!” Những lần sau đó, dần dà tôi cũng mạnh dạn hỏi thăm: “Anh Hai có thường về thăm nhà không? Gia đình anh có mạnh giỏi không?” Đến khi biết nhà Hai Quên ở cách Bần Cao chỉ chừng dăm cây số, tôi mừng thầm…
Chiều hôm ấy, sau khi đánh đồn địch ở Rạch Thiên trở về, anh nhờ tôi vá lại giùm chiếc áo. Rồi buổi chiều hôm sau, khi nhận lại chiếc áo vừa mới được đệm thêm miếng vải trên cánh tay trái, anh bỗng ngập ngừng ướm hỏi: “Nếu em đồng ý thì anh nói gia đình qua hỏi cưới?” Sau một lúc thật lâu ngượng ngùng, bẽn lẽn, tôi khẽ gật đầu rồi chạy khuất sau rặng dừa nước xanh um.
Có thể nói, năm 1967 là năm hạnh phúc nhất trong cuộc đời hai người trẻ sắp thành chồng thành vợ. Đơn vị của anh Hai Quên thường đi đi về về Tân Phước Tây như một điểm dừng chân huấn luyện. Giữa những lần đơn vị luyện tập, chuyển quân rồi đi đánh đồn, hai chúng tôi vừa gặp nhau vừa biên thư. Vì chỉ học trường làng và học lỏm từ bạn bè nên tôi thường phải đánh vần từng chữ. Thư qua thư lại, tôi biên cho anh bảo cũng muốn đi bộ đội, cùng người yêu tham gia chiến đấu. Thời gian sau, tôi nhận được thư trả lời: “Em lo việc hậu phương, còn nơi tiền tuyến đã có anh gánh vác. Mà nhà em đã có anh Hai và anh Tư hi sinh rồi. Em đi nữa, lấy ai là người lo cho má?” Cuối cùng của những dòng thư ấy, bao giờ cũng là hai câu thơ quen thuộc: Thư về mong đợi thư lên/ Thư đi đừng lạc, anh chờ nghe thư…
Tình cảm chín muồi, cuối năm 1967, anh Hai Quên đưa tôi về ra mắt gia đình và được chấp thuận ngay. Theo phong tục miền Nam, người phụ nữ khi được hứa hôn coi như đã là dâu trong nhà. Về bên đàng trai được gọi theo thứ tự của chồng. Tên Hai Lệ đã có trong gia đình kể từ ngày ấy…
Đến những ngày đầu năm 1968, gần Tết Mậu Thân, hai bên gia đình đã dự định làm đám cưới cho đôi trẻ. Anh Hai Quên hồi hộp, chờ đợi thời cơ thuận lợi báo cáo chỉ huy đơn vị để làm lễ công bố… Nhưng rồi chiến sự ác liệt xảy ra. Đơn vị Tiểu đoàn 1 của anh Hai Quên phải hành quân gấp rút về căn cứ Ba Thu trên biên giới Campuchia (giáp ranh xã Mỹ Quý, tỉnh Tây Ninh ngày nay) để tiếp nhận vũ khí, trang bị mới, có cả các loại hỏa lực mạnh như súng cối, súng chống tăng, rồi trở về luyện tập chuẩn bị bước vào trận đánh lớn. Lần cuối cùng gặp nhau vội vàng trên bến sông. Gỡ nhẹ những bông bần trắng tinh khôi vương trên mái tóc, nắm chặt đôi bờ vai nhỏ nhắn, anh Hai Quên quả quyết: “Anh đánh thắng trận này về sẽ cưới em…”
Kể từ lúc đơn vị anh đi, rồi mấy ngày tết đến, nghe tiếng súng nổ rền vang phía trời Sài Gòn - Gia Định, tôi thấy trong dạ cồn cào. Cầm lòng không đặng, tôi tất tả vượt mấy cánh đồng sang bên nhà người yêu. Mới vừa qua đầu ngõ, tôi đã nhìn thấy má Năm ngồi gục trước hiên nhà. Đầu tóc rối bời, khuôn mặt giàn giụa nước mắt, má ngước lên nói: “Anh Hai đã hi sinh ở khu vực cầu chữ Y Sài Gòn hôm tết rồi Lệ ơi! Đơn vị họ gửi tin về. Mà sông nước mênh mông chắc là trôi mất xác…” Nghe má nói, tôi choáng váng, khuỵu xuống từ lúc nào quỳ bên cạnh má. Nhìn khói nhang nghi ngút trên bàn thờ gia tiên, tôi tưởng như mình đang đứt từng khúc ruột. Bỗng tôi ôm ghì lấy má, lau khô những giọt nước mắt rồi bình thản nói. “Má ơi, chuyện hi sinh trong chiến tranh, người ta có thể nhầm người này, người khác. Lời hứa hôn với con, mới hôm nào, còn rành rành ngay đây, sao anh Hai có thể đi cho được?”
Nghe chuyện của cô Sáu Lệ, tìm hiểu lịch sử Tiểu đoàn 1 Long An, tôi được biết Tiểu đoàn trưởng lúc bấy giờ là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trương Công Xưởng (1931 - hi sinh năm 1970). Sáng mùng một Tết Mậu Thân, các đại đội nhận mệnh lệnh chuẩn bị hành quân. Toàn tiểu đoàn đảm nhiệm mũi tiến công chủ yếu vào Phân khu 3, phía Nam Sài Gòn, trong đó phải vượt qua cầu chữ Y để tấn công ba điểm quan trọng nhất là Tổng nha Cảnh sát và Bộ Tư lệnh Hải quân và Dinh Độc Lập (hợp điểm của tất cả các cánh quân ta). Đến 16 giờ chiều, tiểu đoàn đã có mặt tại ngã ba Long Cang để nhận lệnh chiến đấu. Từ nửa đêm hôm đó cho đến tờ mờ sáng mùng hai, các đại đội đã hành quân đến khu vực giáp ranh quận 7, quận 8 và Bình Chánh cũ. Bằng cách đánh táo bạo, xuất thần, đơn vị đã nhanh chóng tiêu diệt được hai bót Kiến Quang và Nhị Quang của địch, rồi tiến sâu vào nội đô Sài Gòn…
Chia tay cô Sáu Lệ, một tháng sau, tôi nhận được tin, từ ngày 18/7/2026, bà Nguyễn Thị Lệ được công nhận là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và hưởng chế độ trợ cấp hằng tháng. Đó là quyết định và sự công nhận của chính quyền, pháp luật. Còn với người phụ nữ thủy chung và gia đình liệt sĩ, “chị Hai Lệ đã là vợ anh Hai từ hồi đó đến giờ”. - như lời kể của những người em của Liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. “Ngày đó, từ Bần Cao qua Bình Lợi, hơn chục cây số đồng đất, chị Hai Lệ vẫn thường ghé nhà thăm rồi chờ mong tin tức anh Hai. Má nói đi nói lại, anh Hai hi sinh rồi. Vậy đó mà chị Hai đâu có tin. Chị nói, đơn vị anh Hai còn nhiều nhiệm vụ quan trọng. Anh còn đi cho tới ngày giải phóng. Chứ anh đã hứa cưới chị rồi, sao lại không về cho được? Thể nào rồi hết chiến tranh, anh cũng về mà. Nhưng rồi hòa bình, bao nhiêu người đi xa đều trở về xóm ấp, chỉ riêng Hai Quên, vẫn chưa thấy về. Nỗi lo sợ về tin anh hi sinh ngày một lớn dần. Chị Hai càng ngày càng khắc khoải chờ mong. Đến năm 1976, cha đột ngột qua đời, mang theo cả nỗi day dứt về người con cả trong nhà hi sinh vẫn chưa tìm thấy xác. Một năm sau, khi gia đình nhận được giấy báo tử: “Liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, ấp Bình Lợi, xã Đức Tân…” thì chị Hai mới chấp nhận tin rằng người thương mình đã thực sự hi sinh. Má nói, chị đang còn phơi phới tuổi xuân, hãy quên anh Hai mà đi lấy chồng. Nhưng một lời chị đã nói ra rồi, đã nhận làm vợ anh Hai rồi, làm sao chị có thể nuốt lời cho được. Anh Hai không trở về, là nơi anh thất hứa. Còn chị thì không. Chị xin với má cho mình được làm dâu con trong nhà để lo tròn chữ tín với người đã đi xa và thay anh làm cho tròn chữ hiếu. Má ôm chị vào lòng nghẹn ngào trong nước mắt. Rồi má trao cho chị một chiếc nhẫn cưới và một đôi bông tai. Theo phong tục miền Nam, đó là tín vật đón người con gái về làm dâu nhà mình. Từ đó, trong gia tộc họ Huỳnh ở Đức Tân chị chính thức là một người dâu trưởng. Ở xứ Bần Cao, Đức Tân rồi dài dài lên Tân Trụ nhiều người hỏi thăm, mối mai nhưng chị Hai đều từ chối: “Tôi đã có chồng rồi!” Và sau nhiều lần xin con nuôi ở cô nhi viện không được, chị Hai Lệ nhận con người em trai thứ bảy về ở hẳn cùng mình. Thay vì gọi bằng cô Sáu, ngay từ khi về ở chung, bé Thủy đã đổi cách xưng hô gọi cô bằng má”.
Hơn bốn mươi năm trôi qua, hai mẹ con cô Lệ vẫn thường về bên quê nội thăm nom, đám tiệc như một lẽ đương nhiên, một điều giản dị. Trên, cô phụng dưỡng mẹ già, lo hương khói tổ tiên mỗi tết nhất hay khi nhà giỗ quải; dưới cô dạy bảo thương yêu, được các em, các cháu gọi bằng chị Hai, bác Hai, mợ Hai, bà Hai… tự nhiên, không một chút gì khoảng cách. Gia đình, làng xóm ai cũng coi cô là một người thân thuộc. Còn cô, cô cũng luôn coi mình là vợ Hai Quên, vợ một người lính đi đánh giặc chưa về…
Mãi mãi là sao sáng dẫn đường
Chương trình cầu truyền hình Sao sáng dẫn đường tối ngày 26/7/2026, trên VTV1 gây xúc động hàng triệu trái tim đồng bào cả nước. Tại điểm cầu Công viên Lê Thị Riêng, mẹ con cô Nguyễn Thị Lệ và những người em ruột của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được mời lên sân khấu. Trong không gian linh thiêng và tiếng nhạc trầm hùng, Ban Tổ chức đã công bố thông tin từ Ban Chỉ đạo quốc gia: Giấy báo tử mà gia đình nhận được cùng những kỉ vật được tìm thấy của “bộ hài cốt số 2”, trong công viên Lê Thị Riêng chính xác là liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Trong giây phút thiêng liêng ấy, khi được phóng viên truyền hình hỏi thăm, người phụ nữ cả cuộc đời mòn mỏi chờ chồng đã không còn nói được. Cô chỉ khẽ gật đầu rồi lấy khăn lau khô những giọt nước mắt…
Những ngày cuối tháng 7, tôi trở lại công viên Lê Thị Riêng. Hàng ngàn người dân, nhiều gia đình dẫn theo các em nhỏ mang hương hoa, lễ vật đến viếng các anh hùng liệt sĩ. Chị Phan Thị Sanh, nhân viên phụ trách hương lễ cho biết, riêng trong ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, đã có gần 200 đoàn khách, đó là chưa kể các nhóm khách lẻ. Họ đến từ rất nhiều miền đất khác nhau: Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Nghệ An, Hà Nội, các tỉnh phía Bắc... Tất cả với một lòng thành kính tri ân.
Về việc tiếp tục mở rộng diện tích tìm kiếm trong công viên Lê Thị Riêng, đến ngày 30/7, lực lượng các đội K (đội tìm kiếm, quy tập) đã phát hiện và tiến hành quy tập được 155 bộ hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật quý. Đây là những con số thiêng liêng góp phần làm tăng lên số lượng các liệt sĩ được tìm kiếm và quy tập trong cả nước. Theo thông tin từ Ban Chỉ đạo quốc gia, sau bốn tháng của Chiến dịch 500 ngày đêm đã có 1.563 bộ hài cốt liệt sĩ được quy tập và 88.889 mộ liệt sĩ được lấy mẫu sinh phẩm.
Mỗi ngày, con số tăng lên càng làm tăng sự xúc động của đồng bào cả nước. Đó là kết quả của tinh thần trách nhiệm tuyệt đối, sự nỗ lực tối đa, là mồ hôi, công sức, thậm chí còn cả máu và nước mắt của không chỉ 32 đội tìm kiếm, quy tập với tổng quân số 1.541 người; 360 đội rà phá bom mìn với 5.183 người; 264 tổ, đội lấy mẫu xét nghiệm cùng 3.500 cán bộ, chiến sĩ và nhân viên chuyên môn mà còn của cả hệ thống chính trị và đồng bào cả nước cùng chung tay, hướng về.
Nhưng với mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, trong tổng số 170.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy; lấy mẫu đối với 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin và giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ; đồng thời hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật nổ tại các địa bàn trọng điểm phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâu dài… thì những con số đã đạt được vẫn còn rất khiêm tốn. Sẽ còn biết bao nhiêu những người mẹ, người vợ, người cha, người con và những người thân trong gia đình, đồng đội vẫn đau đáu thông tin về mộ phần liệt sĩ. Có người mang theo cả nỗi day dứt lúc ra đi về bên kia thế giới. Và ở đâu đó trên đất nước mình, trên chiến trường nước bạn, trong những cánh rừng đại ngàn, biển khơi, bưng biền, đồng ruộng mênh mông… hay ở ngay giữa trung tâm thành phố vẫn còn các anh nằm lặng lẽ trong lòng đất cho cây đời tổ quốc mãi xanh tươi.
Còn tôi, tôi cầu mong các anh hùng liệt sĩ linh thiêng sẽ dẫn đường, chỉ lối để những người tìm kiếm, quy tập, đưa các anh về với gia đình, đồng đội… .
N.H
VNQD