Ngày 7/3/2026, tại Hà Nội, diễn ra buổi trò chuyện, giới thiệu cuốn sách Tạo hình ngựa trong mỹ thuật Việt, một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có tính hệ thống về hình tượng con ngựa trong văn hóa và mỹ thuật truyền thống Việt Nam.
Chương trình có sự tham gia của họa sĩ, nhà nghiên cứu PGS.TS Trang Thanh Hiền, chủ biên cuốn sách; nhà nghiên cứu PGS.TS Quách Thị Ngọc An; kiến trúc sư Hoàng Anh Đức. Sự hiện diện của các diễn giả từ nhiều lĩnh vực khác nhau không chỉ mở rộng biên độ tiếp cận mà còn gợi ra một không gian đối thoại liên ngành, nơi mỹ thuật được nhìn nhận như một thực thể sống động trong tổng thể văn hóa.
Các diễn giả tại buổi toạ đàm.
Thông qua hệ thống tư liệu phong phú, các phân tích lí luận và phương pháp tiếp cận biểu tượng học, cuốn sách Tạo hình ngựa trong mỹ thuật Việt góp phần làm sáng rõ những lớp nghĩa đa tầng của hình tượng ngựa, không chỉ như một đối tượng tạo hình mà còn như một mã văn hóa, chuyên chở các quan niệm về quyền lực, linh thiêng, hành trình và khát vọng. Từ góc nhìn mỹ thuật học, hình tượng ngựa hiện lên như một trục kết nối giữa hình và ý, giữa cấu trúc tạo hình và chiều sâu tư tưởng, phản ánh sự vận động của mĩ cảm dân tộc qua các thời kì lịch sử.
Không dừng lại ở việc trình bày kết quả nghiên cứu, buổi trò chuyện mở rộng sang mối liên hệ hữu cơ giữa nghiên cứu, sáng tác, trải nghiệm mỹ thuật truyền thống. Đây chính là điểm nhấn mang tính gợi mở, khi tri thức học thuật không khép kín trong diễn ngôn chuyên ngành mà được đặt vào dòng chảy sống động của thực hành nghệ thuật và giáo dục thẩm mĩ.
Từ những hình thức tạo hình ngựa trong Phật giáo, Nho giáo, đình làng, đền miếu, lăng mộ, tranh dân gian, đồ mã và gốm Việt, người tham dự có cơ hội nhìn nhận lại cách di sản mỹ thuật vận hành như một “kí ức thị giác” của cộng đồng. Ở đó, hình tượng con ngựa không chỉ tồn tại như một mô-típ trang trí mà còn là một biểu tượng sống được dân gian hóa, bản địa hóa và không ngừng tái nghĩa trong đời sống văn hóa. Chính quá trình này mở ra khả năng để di sản trở thành nguồn cảm hứng cho thực hành sáng tác đương đại, đồng thời đặt nền tảng cho một phương thức giáo dục thẩm mĩ giàu tính trải nghiệm và liên tưởng.
Sách Tạo hình ngựa trong mỹ thuật Việt.
Điểm nhấn của chương trình là hoạt động trải nghiệm in tranh ngựa dân gian cùng nghệ nhân làng nghề Kim Hoàng, một dòng tranh từng rực rỡ trong lịch sử nhưng cũng đã trải qua nhiều biến thiên. Thông qua việc trực tiếp quan sát và thực hành các công đoạn in tranh, người tham dự không chỉ tiếp cận với kĩ thuật in mộc bản, phối màu, mà còn chạm tới tư duy tạo hình mang tính ước lệ, khái quát và giàu nhịp điệu của mỹ thuật dân gian. Trong không gian ấy, hình tượng con ngựa hiện ra vừa gần gũi, vừa biểu tượng, vừa là con vật trong đời sống, vừa là hình ảnh của vận động, của thời gian, của những chuyến đi không ngừng nghỉ trong tâm thức người Việt.
Buổi nói chuyện, vì thế, không chỉ là một sự kiện giới thiệu sách, mà còn là một thực hành văn hóa để học thuật gặp gỡ đời sống, quá khứ đối thoại với hiện tại. Từ đó, mỹ thuật truyền thống không còn như một giá trị cần bảo tồn, mà trở thành một dòng chảy có khả năng được cảm nhận, trải nghiệm và tái sinh trong không gian sáng tạo hôm nay.
NGUYỄN THỊ THU HÀ
VNQD